รำลึกถึง คุณครูครอง จันดาวงศ์ ท่านตายอย่างวีรชน

The Momentum
19 hours ago
·
31 พฤษภาคม 2504
ประหารชีวิต ครอง จันดาวงศ์
.
เช้ามืดวันนี้ เมื่อ 65 ปีก่อน ครอง จันดาวงศ์ อดีตสส. สกลนคร และทองพันธ์ สุทธิมาศ ถูกประหารชีวิตด้วยการยิงเป้า ที่อำเภอสว่างแดนดิน จังหวัดสกลนคร ตามคำสั่งของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์
.
เหตุการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นในช่วงที่การเมืองไทยอยู่ภายใต้ระบอบอำนาจนิยมเต็มรูปแบบ หลังจอมพลสฤษดิ์ทำรัฐประหารเมื่อวันที่ 16 กันยายน 2501 ยกเลิกรัฐธรรมนูญ ยุบสภา ยุบพรรคการเมือง และใช้อำนาจพิเศษตามมาตรา 17 แห่งธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2502 เปิดทางให้นายกรัฐมนตรีมีอำนาจล้นฟ้า สามารถสั่งการได้อย่างกว้างขวาง ในนามของความสงบเรียบร้อย และการป้องกันภัยคอมมิวนิสต์
.
ย้อนกลับไปยังประวัติของครอง จันดาวงศ์ เขาเคยเป็นครู เป็นนักเคลื่อนไหว เป็นอดีตเสรีไทยสายอีสาน เป็นนักเคลื่อนไหวหนึ่งในกลุ่มกบฏสันติภาพ และเป็นนักการเมือง ในฐานะสส. อำเภอสว่างแดนดิน สกลนคร แต่เส้นทางการเมืองของเขาอยู่ในห้วงเวลาที่ประชาธิปไตยลุ่มๆ ดอนๆ เขาเป็นสส. ครั้งแรกในปี 2493 ยุค จอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี สอบตกสส. ในปี 2495 และการเลือกตั้ง ‘กึ่งพุทธกาล’ ต้นปี 2500 และได้รับเลือกอีกครั้งในการเลือกตั้งเดือนกันยายน 2500
.
กระนั้นเอง ชีวิตสส. ของครองก็ไม่ได้ดำรงอยู่นาน จอมพลสฤษดิ์ทำรัฐประหารอีกครั้งในวันที่ 20 ตุลาคม 2501 ทันทีที่ยึดอำนาจ จอมพลสฤษดิ์จับกุมผู้ที่ถูกกล่าวหาว่าเป็น ‘คอมมิวนิสต์’ รวมกว่า 40 คน ทั้งนักการเมือง นักหนังสือพิมพ์ นักศึกษา ผู้นำกรรมกร ทำให้ครองต้องหลบซ่อนอยู่นานหลายเดือนจนถึงต้นปี 2502 เมื่อมั่นใจว่าปลอดภัยจึงได้กลับบ้าน
.
เมื่อ ‘เว้นวรรค’ ทางการเมือง ครองได้เคลื่อนไหว รวบรวมมวลชน เพื่อทำกิจกรรมด้านการเกษตร ไม่ว่าจะเป็นการร่วมกันดำนา เกี่ยวข้าว ปลูกบ้าน ทำคลองส่งน้ำ ในนามองค์กรสามัคคีธรรม จนสามารถรวบรวมมวลชนได้มากขึ้น และทำให้เจ้าหน้าที่รัฐในบัญชาของรัฐบาลจอมพลสฤษดิ์เริ่มไม่พอใจ
.
ขณะเดียวกัน เริ่มมีความเคลื่อนไหวในประเทศเพื่อนบ้านอย่างลาว เมื่อกองกำลังคอมมิวนิสต์เข้มแข็งมากขึ้น และมีความพยายามผลักดันให้ลาวเข้าสู่ระบอบคอมมิวนิสต์ แน่นอนว่า คนไทยที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นคอมมิวนิสต์อย่างครอง ย่อมกลายเป็นเป้าหมายสำคัญของทางการ
.
วันที่ 6 พฤษภาคม 2504 รัฐบาลส่งตำรวจสันติบาล ตำรวจภูธร และตำรวจภูธรชายแดนกว่า 250 นาย เข้าจับกุมครอง และทองพันธ์ สุทธิมาศ นักเคลื่อนไหวอีกคนรวมถึงผู้สนับสนุนทั้งในพื้นที่จังหวัดสกลนคร จังหวัดอุดรธานี และจังหวัดหนองคาย รวมทั้งสิ้นกว่า 148 คน ครองถูกนำตัวไปสอบสวนที่กรุงเทพฯ ทั้งยังถูกนำไปตัวไปพบกับจอมพลสฤษดิ์ในวันที่ 30 พฤษภาคม 2504
.
ไม่กี่ชั่วโมงหลังเข้าพบจอมพลสฤษดิ์ เขาและทองพันธ์ถูกนำตัวกลับมายังจังหวัดสกลนคร ในเวลานั้น จอมพลสฤษดิ์มีอำนาจพิเศษคือมาตรา 17 ของธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2502 ที่ให้อำนาจท่านผู้นำอย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาด สามารถยิงเป้าผู้ที่ถูกกล่าวหาว่าเกี่ยวข้องกับการก่อกบฏ และภัยคอมมิวนิสต์ได้ หากเห็นว่าเป็นไปเพื่อป้องกันหรือระงับภัยอันกระทบต่อความมั่นคงของราชอาณาจักร ราชบัลลังก์ เศรษฐกิจ หรือราชการแผ่นดิน คำสั่งตามมาตรานี้ให้ถือว่าเป็นคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมาย
.
กล่าวอีกแบบคือ อำนาจฝ่ายบริหารในยุคนั้นสามารถข้ามผ่านกระบวนการตรวจสอบ ถ่วงดุล และกระบวนการยุติธรรมตามปกติได้อย่างแทบเบ็ดเสร็จ ชีวิตของผู้ถูกกล่าวหาจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับการต่อสู้คดีในศาลเท่านั้น แต่อยู่ภายใต้ดุลพินิจของผู้นำรัฐบาลทหาร
.
ครองและทองพันธ์ถูกประหารชีวิตด้วยการยิงเป้าโดยใช้กระสุนมากกว่า 90 นัด
.
ก่อนเสียชีวิต ครองถูกจดจำจากวลีที่ว่า “เผด็จการจงพินาศ ประชาธิปไตยจงเจริญ” ซึ่งถูกนำมาอ้างอิงซ้ำหลายครั้งในการต่อสู้ของฝ่ายประชาธิปไตยว่าเป็นถ้อยคำสุดท้ายก่อนที่ครองจะถูกประหารชีวิต แม้ไม่มีหลักฐานยืนยันชัดเจนว่าครองได้กล่าวคำนั้นจริง เพราะในเวลานั้น หนังสือพิมพ์ถูกเซนเซอร์อย่างเข้มงวดโดยรัฐไทย ถ้อยคำดังกล่าวปรากฏเป็นลายลักษณ์อักษรอย่างเด่นชัดในราว 34 ปีให้หลัง ในหนังสืองานฌาปนกิจศพ ครอง และ ทองพันธ์ ในปี 2538
.
วลีดังกล่าวจึงกลายเป็นหนึ่งในถ้อยคำทางการเมืองที่ทรงพลัง และถูกอ้างถึงซ้ำอย่างแพร่หลายในการต่อสู้ของฝ่ายประชาธิปไตยไทย
.
ส่วนชื่อของครอง จันดาวงศ์ ยังคงถูกจดจำในฐานะสัญลักษณ์ของประชาชนที่ถูกบดขยี้ภายใต้อำนาจรัฐเบ็ดเสร็จ ด้วยกฎหมายพิเศษที่เปิดทางให้ผู้นำสามารถตัดสินชะตาชีวิตผู้คนได้โดยไม่ต้องผ่านกระบวนการยุติธรรมตามปกติ และเป็นคำเตือนว่า เมื่อรัฐอ้างความมั่นคงเพื่อยกเว้นสิทธิขั้นพื้นฐาน สิ่งที่ถูกทำลายไปพร้อมกับชีวิตของผู้ถูกกล่าวหา คือหลักประกันความเป็นธรรมของสังคมทั้งสังคม
.
ภาพ: สถาบันปรีดี พนมยงค์
.
อ้างอิง
- https://theisaanrecord.co/.../20/killing-krong-jandawong-1/
- https://pridi.or.th/th/content/2022/05/1119
- https://www.the101.world/documentary-krong-chandawong/
.
https://www.facebook.com/photo/?fbid=1452806136893432&set=a.654659416708112