วันอังคาร, พฤศจิกายน 17, 2569

ทรัมป์-ปูติน-สี จิ้นผิง ประชุมสามฝ่าย 18-19 พ.ย. การรวมตัวครั้งประวัติศาสตร์นี้จะส่งผลอย่างไรต่อโลก ? (กลัวจะเหมือนกับประชุมที่เมืองยัลตาช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่ถูกใช้เป็นที่ตกลงอันเห็นแก่ตัวระหว่างมหาอำนาจ แบ่งโลกออกเป็นเขตอิทธิพลโดยไม่คำนึงถึงประเทศเล็ก ๆ

https://www.facebook.com/BBCnewsThai/posts/1791562389670584

ปูตินและสี พบกันมาแล้วมากกว่า 40 ครั้ง สำหรับปูตินและทรัมป์ สถิติคือ 7 ครั้ง และทรัมป์กับสี ทั้งสองพบกันทั้งหมด 3 ครั้ง ทว่าผู้นำทั้งสามคนไม่เคยพบปะกันพร้อมหน้ามาก่อนเลย

ทรัมป์-ปูติน-สี จิ้นผิง ประชุมสามฝ่าย 18-19 พ.ย. การรวมตัวครั้งประวัติศาสตร์นี้จะส่งผลอย่างไรต่อโลก ?

กริกอร์ อาตาเนเซียน
ผู้สื่อข่าวออนไลน์ภาคภาษารัสเซียของบีบีซีนิวส์
16 พฤศจิกายน 2026

การเตรียมการสำหรับการพบปะหารือแบบไตรภาคีครั้งแรกในประวัติศาสตร์ระหว่างผู้นำจีน รัสเซีย และสหรัฐฯ ทำให้ยุโรปตกอยู่ในความกังวล หลังจากบางฝ่ายมองว่านี่คือความคล้ายคลึงกันกับการแบ่งโลกออกเป็นเขตอิทธิพลในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สอง

เมื่อวันที่ 4 พ.ย. ระหว่างการเยี่ยมชมนิทรรศการที่อาคารมอสโกมาเนช (Moscow Manege) บริเวณจัตุรัสแดง ประธานาธิบดีรัสเซีย วลาดิเมียร์ ปูติน ซึ่งเดินทางมาพร้อมกับกลุ่มนักเรียน ได้หยุดดูประติมากรรมขนาดใหญ่ของเหล่าผู้นำมหาอำนาจที่ประกอบด้วยรูปปั้นของวินสตัน เชอร์ชิลล์ นายกรัฐมนตรีอังกฤษ, แฟรงกลิน ดี. รูสเวลต์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ และโจเซฟ สตาลิน ผู้นำสหภาพโซเวียต ซึ่งเป็นรูปปั้นของทั้งสามระหว่างการประชุมยัลตาเมื่อเดือน ก.พ. 1945

"นี่คืออดีตผู้นำของสามมหาอำนาจหลักที่มารวมตัวกันเพื่อหารือว่าโลกควรได้รับการจัดระเบียบอย่างไรหลังสงครามสิ้นสุดลง" ปูตินกล่าวกับเด็ก ๆ เหล่านั้น

หนึ่งวันก่อนหน้านั้น กระทรวงการต่างประเทศจีนและรัฐบาลรัสเซียได้ประกาศการหารือเพื่อเตรียมการประชุมระหว่างประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน ของรัสเซีย, ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ และประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ของจีน ในวันที่ 18-19 พ.ย. โดยที่ทั้งสามจะเข้าร่วมการประชุมสุดยอดความร่วมมือทางเศรษฐกิจเอเชีย-แปซิฟิก (เอเปก) ที่เมืองเซินเจิ้น ต่อมาในวันศุกร์ โอลิเวีย เวลส์ โฆษกทำเนียบขาว ยืนยันว่าการประชุมหารือดังกล่าวจะเกิดขึ้นจริง

ตอนที่มีรายงานข่าวปรากฏเป็นครั้งแรกในช่วงกลางเดือน ต.ค. ว่ารัสเซียได้เสนอแนวคิดการประชุมลักษณะนี้ รายงานนี้ก็สร้างความวิตกกังวลในสหภาพยุโรปและยูเครนทันที สถานการณ์นี้ทำให้หลายคนหวนนึกถึงการประชุมของผู้นำพันธมิตรที่ต่อต้านอดอล์ฟ ฮิตเลอร์ ที่เมืองยัลตา อดีตที่ประทับริมทะเลดำของราชวงศ์ซาร์แห่งรัสเซีย

เพื่อแลกกับการที่สตาลินยอมเข้าร่วมสงครามกับญี่ปุ่นหลังได้ชัยเหนือเยอรมนี ฝ่ายสัมพันธมิตรยอมรับให้สหภาพโซเวียตขยายอิทธิพลไปทั่วยุโรปตะวันออก ขณะเดียวกันก็มีความตกลงลับว่าด้วยเอเชียตะวันออก ซึ่งข้อตกลงดังกล่าวคือการยกดินแดนของญี่ปุ่น ได้แก่ เกาะซาฮาลินตอนใต้และหมู่เกาะคูริล ให้แก่สหภาพโซเวียต พร้อมทั้งคืนฐานทัพเรือโซเวียตที่เมืองพอร์ตอาร์เทอร์ (Port Arthur) ของจีน และให้โซเวียตมีผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจเป็นพิเศษในแมนจูเรีย

นับแต่นั้นมาในยุโรปตะวันออก คำว่า "ยัลตา" (Yalta) มักถูกใช้เป็นคำเรียกแทนข้อตกลงอันเห็นแก่ตัวระหว่างมหาอำนาจ ที่แบ่งโลกออกเป็นเขตอิทธิพลโดยไม่คำนึงถึงประเทศเล็ก ๆ รวมถึงประเทศที่ดินแดนของตนกำลังถูกแบ่งสรรอยู่ด้วย

เมื่อถึงช่วงปี 1950 หลายฝ่ายก็ใช้คำว่า "ยัลตา" (Yalta) เพื่อสื่อถึงข้อตกลงที่ทำกับปีศาจ

"ผมไม่ต้องการอย่างยิ่งที่จะให้เรื่องนี้กลายเป็น 'ยัลตา' ครั้งที่สอง สาม หรือสี่ ที่เป็นเพียงการจัดสรรเขตอิทธิพลกันใหม่" โวโลดีมีร์ เซเลนสกี ประธานาธิบดียูเครนกล่าว

"หลังจากการประชุมที่อะแลสกา หากสถานการณ์ดำเนินไปในทิศทางที่เจ้าหน้าที่รัสเซียกำลังส่งสัญญาณอยู่ในขณะนี้ ซึ่งเกี่ยวกับความต้องการที่จะสร้าง 'ยัลตาครั้งใหม่' นี่จะกลายเป็นชัยชนะทางการทูตครั้งสำคัญอีกครั้งของรัสเซีย "

ขณะที่ฟรีดริช แมร์ซ นายกรัฐมนตรีเยอรมนี กล่าวว่าการหารือใด ๆ เกี่ยวกับการยุติสงครามในยูเครนจะต้องมีการมีส่วนร่วมจากยุโรปด้วย

"ยุโรปจำเป็นต้องมีบทบาท และต้องการมีบทบาทในกระบวนการนี้" เขากล่าว

"ประเด็นสำคัญของการจัดทำข้อตกลงสันติภาพ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องมาตรการคว่ำบาตรหรือโครงสร้างความมั่นคงในอนาคต ล้วนสามารถแก้ไขได้ก็ต่อเมื่อมีการมีส่วนร่วมของพวกเราชาวยุโรป และผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายต่างก็ทราบเรื่องนี้" ผู้นำเยอรมนีระบุ

"รูปแบบที่ไม่ปกติ"

แม้ปูตินอาจตั้งเป้าว่าจะหาแรงสนับสนุนให้ยุติสงครามในยูเครนด้วยเงื่อนไขที่เป็นประโยชน์ต่อรัสเซีย ตามที่หนังสือพิมพ์วอลล์สตรีทเจอร์นัลรายงาน แต่ยังไม่ชัดเจนว่าเรื่องที่เขาต้องการหารือกับทรัมป์และสี จิ้นผิง คืออะไรกันแน่

"เรื่องยูเครนจะต้องถูกหยิบยกขึ้นมาไม่ทางใดก็ทางหนึ่งอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้" ยูริ อูชาคอฟ ผู้ช่วยประธานาธิบดีรัสเซียกล่าว แต่เขาก็เสริมว่า "จนถึงตอนนี้ มีเพียงกรอบเบื้องต้นว่าอาจหารือเรื่องใดบ้างในการประชุมระดับสูงและเป็นการประชุมในรูปแบบที่ไม่ปกติเช่นนี้"

ทรัมป์ได้ออกมาปฏิเสธว่า ประเด็นเกี่ยวกับยูเครนไม่ได้อยู่ในวาระการประชุมครั้งนี้ โดยบอกว่า "เราอาจพบกันเพื่อหารือเรื่องอาวุธนิวเคลียร์และการลดอาวุธนิวเคลียร์"

ทางฝั่งจีนก็ไม่ต้องการเข้าร่วมการเจรจาเรื่องยูเครนที่ปราศจากยุโรป เนื่องจากจีนกำลังพยายามทุกวิถีทางเพื่อลดภาพที่ว่าจีนนั้นสนับสนุนรัสเซียในสงครามครั้งนี้ ตามความเห็นของโจเซฟ โทริเจียน รองศาสตราจารย์แห่งมหาวิทยาลัยอเมริกัน ในกรุงวอชิงตัน

แม้ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ชนชั้นนำของจีนจะให้ความสำคัญกับสหภาพยุโรปน้อยลงเรื่อย ๆ แต่พวกเขาก็ยังต้องการรักษาความสัมพันธ์อันดีกับประเทศต่าง ๆ ในยุโรป ในฐานะคู่ค้าสำคัญ

แต่โทริเจียนชี้ด้วยว่า รัฐบาลจีนก็ยังไม่ไว้วางใจในการเจรจาเรื่องอาวุธนิวเคลียร์

"พวกเขามองว่าเพราะโครงการนิวเคลียร์ของจีนมีขนาดเล็กกว่า ซึ่งข้อได้เปรียบอย่างหนึ่งของโครงการดังกล่าวก็คือการที่มันยังมีความคลุมเครืออยู่" เขากล่าว

"นำมาซึ่งสันติภาพ"

เป้าหมายของรัสเซียในการพบปะครั้งนี้ชัดเจนอย่างมาก นั่นคือการแยกยุโรปออกไปจากวงเจรจาของยูเครน และตอกย้ำออกอีกครั้งว่ารัสเซียไม่อาจถูกตัดออกไปจากเวทีระดับโลกได้

ความน่าเย้ายวนของการพบปะกันครั้งนี้ต่อสหรัฐฯ ก็เด่นชัดเช่นกัน

"ทรัมป์ตื่นเต้นกับเรื่องนี้ เพราะพิธีการอันยิ่งใหญ่และบรรยากาศแวดล้อมของการประชุม" โทริเจียน รองศาสตราจารย์จาก ม.อเมริกัน กล่าว

"เขาจะออกมาเล่าเรื่องได้ว่า เป็นเรื่องยอดเยี่ยมเพียงใดที่มหาอำนาจเหล่านี้มารวมตัวกัน และเขาเป็นคนแรกที่ทำให้สิ่งนี้เกิดขึ้น พร้อมทั้งนำสันติภาพมาสู่โลก" เขากล่าวเสริม

ข้อเรียกร้องจากโซเวียต

ทว่าสำหรับจีน ผลประโยชน์ดูไม่ค่อยชัดเจนนักในบรรดาทั้งสามชาติ

"ยัลตาไม่ใช่ความทรงจำที่สวยงามของจีน" โทริเจียนระบุ

จีนเคยไม่พอใจอย่างมากที่สตาลินได้ผลประโยชน์พิเศษของสหภาพโซเวียตในแมนจูเรีย

"แม้แต่เหมา เจ๋อตุง ภายหลังชัยชนะของพรรคคอมมิวนิสต์ในจีนเมื่อปี 1949 ก็ยังมองว่าสิ่งที่สหภาพโซเวียตร้องขอไว้ที่การประชุมในยัลตา และสิ่งที่ยังคงเรียกร้องต่อมานั้น เป็นปัญหาที่ค้างคาใจอย่างยิ่ง" โทริเจียนกล่าว

ข้อพิพาทเหล่านี้เองก็เป็นส่วนหนึ่งของสาเหตุที่นำไปสู่ความแตกแยกระหว่างจีนกับสหภาพโซเวียตในเวลาต่อมา

ในกรณีของยุโรปตะวันออก นักประวัติศาสตร์ยังคงถกเถียงกันว่าการขยายเขตอิทธิพลของสหภาพโซเวียตนั้น ที่จริงแล้วเป็นเพียงการยอมรับความจริงที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ เพราะเมื่อถึงเดือน ก.พ. 1945 กองทัพแดงก็ได้ยึดครองโรมาเนีย บัลแกเรีย รวมถึงพื้นที่ส่วนใหญ่ของโปแลนด์ ฮังการี และเชโกสโลวาเกียไว้แล้ว

แต่ในปัจจุบันกองทัพรัสเซียยังควบคุมดินแดนทางตะวันออกของยูเครนที่รัฐบาลรัสเซียประกาศผนวกเป็นของรัสเซียไปแล้วได้ไม่ครบทั้งหมดด้วยซ้ำ และต่างจากปี 1945 ตรงที่ในบรรดาผู้ที่อาจเข้าร่วมการประชุมสุดยอดครั้งนี้ มีเพียงฝ่ายเดียวเท่านั้นที่เป็นคู่สงครามโดยตรง

เกียรติภูมิในเวทีโลก


โทริเจียนระบุว่ารัสเซียยังเป็นประเทศเดียวที่ยังต้องการแบ่งโลกเป็นเขตอิทธิพลอย่างชัดเจน

แม้ยุทธศาสตร์ความมั่นคงแห่งชาติที่รัฐบาลทรัมป์ประกาศใช้จะระบุว่าซีกโลกตะวันตกเป็นเขตอิทธิพลของสหรัฐฯ แต่สหรัฐฯ ก็ยังไม่พร้อมจะเลิกสนับสนุนไต้หวัน ขณะที่การมีบทบาทในภูมิภาคลาตินอเมริกาก็ยังสำคัญต่อจีนอยู่

รัสเซียมองตัวเองว่าเป็นมหาอำนาจทัดเทียมกับสหรัฐฯ และจีน และถ้อยแถลงอย่างเป็นทางการของจีนก็มักกล่าวถึงรัสเซียในฐานะประเทศที่เท่าเทียมกัน "แต่ในทางลับแล้ว ทั้งผู้เชี่ยวชาญชาวจีนและผู้นำจีนต่างไม่ได้มองว่ารัสเซียเป็นมหาอำนาจที่ทัดเทียมกับตน" มาร์ชิน คัชมาร์สกี จากมหาวิทยาลัยกลาสโกว์ กล่าว

"ประเทศเดียวที่ผู้นำและชนชั้นปกครองของจีนมองว่าทัดเทียมกับจีนจริง ๆ คือสหรัฐอเมริกา" เขาระบุ

คัชมาร์สกีบอกว่าการประชุมสุดยอดสามฝ่ายอาจช่วยเสริมเกียรติภูมิของจีนในเวทีโลก เพราะจะทำให้สี จิ้นผิง ดูเป็นรัฐบุรุษระดับโลกที่ผู้นำของมหาอำนาจอื่นต้องเดินทางมาพบ


"จะไม่มียัลตาอีกแล้ว" ประธานาธิบดีบุชแห่งสหรัฐฯ ประกาศตอนไปเยือนประเทศลิทัวเนียเมื่อปี 2002

แต่สถานะของทรัมป์ในเวทีโลกก็ไม่มั่นคงเหมือนก่อน หลังจากพรรครีพับลิกันพ่ายแพ้ในการเลือกตั้งสภาคองเกรสกลางเทอม

คัชมาร์สกีบอกว่าคำถามสำคัญคือจีนต้องการช่วยเสริมสถานะของทรัมป์ในเวทีระหว่างประเทศหรือไม่ และกล่าวเสริมว่า "ผมยังไม่แน่ใจเลยว่าการประชุมครั้งนี้จะเกิดขึ้นจริงหรือเปล่า"

ระหว่างเยือนยุโรปตะวันออกหลายครั้งในทศวรรษ 2000 ประธานาธิบดีจอร์จ ดับเบิลยู บุช ของสหรัฐฯ ในขณะนั้น เรียกข้อตกลงยัลตาซ้ำ ๆ ว่าเป็นความชั่วร้ายครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ นิวยอร์กไทมส์รายงานว่าถ้อยคำเหล่านี้มุ่งตรงไปที่ปูติน เพื่อบอกว่ารัสเซียไม่มีสิทธิ์แทรกแซงกิจการของประเทศเพื่อนบ้าน และต้องขอโทษต่อสิ่งที่สหภาพโซเวียตได้ทำไว้

"จะไม่มียัลตาอีกแล้ว" บุชประกาศที่กรุงวิลนีอุส เมืองหลวงของลิทัวเนียเมื่อปี 2002

แต่อีกเกือบ 25 ปีต่อมา ปูตินได้พบกับผู้นำสหรัฐฯ และจีนในรูปแบบที่คล้ายการประชุมยัลตาแม้เพียงเล็กน้อยก็จะถือเป็นชัยชนะเชิงสัญลักษณ์ของปูติน ถึงแม้การประชุมจะไม่ได้ผลลัพธ์อะไรที่เป็นรูปธรรมเลยก็ตาม


https://www.bbc.com/thai/articles/c6y80y9j41d0o