เมียนมา ผลิตแร่แรร์เอิร์ท อันดับ 4 ของโลก แต่ส่งสารพิษถึงไทย
12 พ.ย. 2026
ลงทุนแมน
หนึ่งข่าวใหญ่ของประเทศไทยช่วงนี้ นั่นคือ การพบสารพิษที่แม่น้ำสายและแม่น้ำกกในจังหวัดเชียงราย ซึ่งเป็นปัญหาที่เรื้อรังมาหลายปี
สาเหตุของปัญหาเรื้อรังนี้ไม่ได้เกิดขึ้นที่ประเทศไทย แต่เกี่ยวข้องกับการที่เมียนมาเป็นประเทศผลิตแร่แรร์เอิร์ท อันดับ 4 ของโลก
เรื่องนี้ส่งผลต่อกันอย่างไร ?
ลงทุนแมนจะเล่าให้ฟัง
ความก้าวหน้าของโลกเทคโนโลยีปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า ฮาร์ดดิสก์ไดรฟ์ หรือสารเรืองแสงในจอมือถือ มาจากสิ่งที่เรียกว่า แรร์เอิร์ทแทบทั้งสิ้น
แต่กว่าจะอยู่ในสินค้าเหล่านี้ มันก็ต้องเริ่มจากการทำเหมืองแร่แรร์เอิร์ทต้นน้ำ เพื่อเอาแร่ออกมาก่อนเอาไปแปรรูปและสกัดแร่ในขั้นตอนต่อไป
ในอดีต สหรัฐฯ เคยทำเหมืองแร่หายากมาตั้งแต่ปี 1949 แต่เจอปัญหาด้านสิ่งแวดล้อม จนเหมืองต้องปิดตัวลงหลายแห่ง แล้วย้ายฐานการผลิตไปที่จีนแทน
ต่อมาเมื่อจีนเริ่มทำเหมืองแร่หายากในประเทศ มาตั้งแต่ปี 1970 แต่ก็เจอปัญหาสิ่งแวดล้อมตามมาอยู่ดี
ซึ่งทำให้จีนออกกฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดขึ้น
แต่ความต้องการแร่นี้ก็ยังสูงอยู่ ทำให้ต้องเริ่มมองหาแหล่งแร่ใหม่ขึ้นมาทดแทน
จนในปีที่แล้ว เมียนมาขึ้นเป็นผู้ผลิตแร่แรร์เอิร์ทอันดับ 4 ของโลก ด้วยกำลังการผลิตราว 22,000 ตัน ตามหลัง 3 อันดับแรกอย่างจีน สหรัฐฯ และออสเตรเลียเท่านั้น
ซึ่งปลายทางของแร่แรร์เอิร์ทที่เมียนมาขุดได้นี้ก็คือ จีน
ช่วงปี 2017-2024 แร่นี้ถูกส่งออกไปที่จีนมากถึง 84% ของมูลค่าทั้งหมดที่ส่งออกเลยทีเดียว
ปัจจุบันจีนเป็นผู้แปรรูปแร่แรร์เอิร์ทไปเป็นวัตถุดิบ ที่ครองส่วนแบ่งตลาดทั่วโลกกว่า 90% จึงไม่น่าแปลกใจว่าทำไมจีนถึงเป็นตลาดปลายทางหลักของเมียนมา
แต่ทุกอย่างล้วนมีต้นทุนเสมอ ซึ่งอย่างที่บอกไปตอนต้นว่า
การทำเหมืองแร่แรร์เอิร์ท ตามมาด้วยปัญหาสิ่งแวดล้อมแบบที่สหรัฐฯ หรือจีนเคยเจอมาก่อน
แล้วทำไมเหมืองแร่พวกนี้ถึงเกิดปัญหาสิ่งแวดล้อม ?
หนึ่งในวิธีการทำเหมืองแร่แรร์เอิร์ทพวกนี้ในเมียนมา จะใช้วิธีการอัดสารละลายเคมีบางอย่างลงไป เพื่อทำให้ไอออนของแร่แรร์เอิร์ทที่เกาะตามเม็ดดินถูกดึงออกมา
ซึ่งวิธีนี้มีต้นทุนที่ค่อนข้างถูก ในขณะที่เหมืองแร่แรร์เอิร์ทในประเทศอื่น ๆ ปัจจุบัน เช่น สหรัฐฯ ใช้วิธีการทำแร่แบบอื่นที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้นแล้ว
โดยการอัดสารละลายเคมีลงไปในดินมากขนาดนั้น ก็อาจทำให้เกิดสารตกค้างลงในดิน ซึ่งลามไปสู่แหล่งน้ำตามธรรมชาติต่าง ๆ ในบริเวณใกล้เคียง
ปัญหาคือ น้ำไม่ได้รู้เลยว่าไหลผ่านไปที่ประเทศไหนบ้าง
มันไม่จำเป็นต้องมีพาสปอร์ตเพื่อผ่านแดน เพียงแต่ไหลไปตามทิศทางตามธรรมชาติเท่านั้น
การปนเปื้อนสารเคมีจึงไม่ได้สร้างความเสียหายแค่ในประเทศเมียนมาเท่านั้น แต่ยังส่งมายังประเทศเพื่อนบ้านผ่านแม่น้ำที่ไหลผ่านเข้ามาอีกด้วย
เพราะปัจจุบัน การทำเหมืองแร่แรร์เอิร์ทบางส่วนของ
เมียนมาอยู่ในรัฐฉาน ที่เป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำสายและแม่น้ำกก สองแม่น้ำนี้ไหลเข้ามาที่จังหวัดเชียงรายของไทย
ซึ่งปลายทางของทั้งสองแม่น้ำนี้ไปบรรจบกับแม่น้ำโขง กลายเป็นความเสี่ยงให้กับแม่น้ำสายใหญ่กว่า เรียกได้ว่าอาจเป็นผลกระทบแบบโดมิโนต่อไปเรื่อย ๆ
แต่ตอนนี้ผลกระทบที่เกิดขึ้นแล้วแน่ ๆ ก็คือ เกษตรกรที่ต้องพึ่งพาแม่น้ำเหล่านี้เพื่อเพาะปลูก รวมไปถึงการผลิตน้ำประปาเพื่อใช้ในครัวเรือนต่าง ๆ
การที่เมียนมาผลิตแร่แรร์เอิร์ทจนสร้างรายได้มหาศาล แต่คนที่ต้องจ่ายและแบกต้นทุนเหล่านี้ ก็คือ ชาวบ้านที่ต้องใช้น้ำเพื่อประกอบอาชีพของตัวเอง
ที่หนักไปกว่านั้น มันคือผลกระทบลูกโซ่ต่อระบบนิเวศของแม่น้ำ ซึ่งในที่สุดก็กระทบต่ออาหารในจานข้าวของคนทั่วไป ถ้าการปนเปื้อนสารพิษนี้ยังไม่มีวันจบสิ้น
อย่างไรก็ตาม ปัญหานี้ซับซ้อนกว่านั้น หลังรัฐบาลทหารของเมียนมาขึ้นมามีอำนาจในปี 2021
ตัวเลขน่าสนใจคือ การส่งออกแร่หายากจากเมียนมาไปยังประเทศจีนที่เพิ่มขึ้นมากกว่า 5 เท่า
โดยช่วง 4 ปีก่อนที่รัฐบาลทหารของเมียนมาจะขึ้นมามีอำนาจ มีมูลค่าการส่งออกเพียง 22,400 ล้านบาท
แต่ในช่วง 4 ปีหลังจากนั้น มูลค่าได้พุ่งสูงถึง 121,000 ล้านบาท
สะท้อนว่า การส่งออกแร่แรร์เอิร์ทส่วนใหญ่ของเมียนมา เกิดขึ้นหลังจากรัฐบาลทหารขึ้นมามีอำนาจแล้วในตอนหลัง
ซึ่งเรื่องนี้ก็เป็นเพราะว่า ในช่วงก่อนปี 2019 รัฐบาลพลเรือนยังคอยจัดการและควบคุมการทำเหมืองแร่แรร์เอิร์ท แต่หลังจากนั้น พื้นที่หลายแห่งไม่สามารถจัดการได้อีกต่อไป
ตัวอย่างเช่น พื้นที่รัฐฉาน ถูกปกครองด้วยกองกำลังกลุ่มชาติพันธุ์ที่อยู่ตรงข้ามกับรัฐบาลทหาร ซึ่งก็คือพื้นที่ที่มีการทำเหมืองแร่แรร์เอิร์ทในปัจจุบันนั่นเอง
สรุปแล้ว เรื่องนี้อาจไม่ได้เป็นปัญหาข้ามพรมแดนระหว่างไทยและเมียนมาแค่อย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวพันกับห่วงโซ่เทคโนโลยีของโลกด้วย
แร่แรร์เอิร์ทเป็นแร่ต้นน้ำของอุตสาหกรรมต่าง ๆ มากมาย
ไม่ว่าจะเป็นแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า ฮาร์ดดิสก์ไดรฟ์ หรือสารเรืองแสงในจอมือถือ
ในมุมคนทั่วไป มันคือความก้าวหน้าของโลก โดยเฉพาะแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า ที่คนทั่วไปมองว่าเป็นพลังงานสะอาดที่เป็นมิตรต่อโลกมากขึ้น
แต่ในมุมคนท้องถิ่นที่ได้รับผลกระทบจากเรื่องนี้ มันคือความสกปรกและอันตราย ที่ไม่ได้สะอาดเลยสักนิดเดียว
ปัญหาตอนนี้ จึงไม่ต่างอะไรกับการเสกความสะอาดไว้เบื้องหน้า แต่ปกปิดคราบความสกปรกไว้อยู่เบื้องหลัง
ทางออกของเรื่องนี้ จึงไม่ใช่การปล่อยความสกปรกนี้ทิ้งไว้ และปล่อยให้บางคนต้องทนอยู่กับความสกปรกนี้ตลอดไป ในวันที่สารพิษข้ามชายแดนมาเรื่อย ๆ
แต่คือการทำให้ความสกปรกนี้สะอาดขึ้น ก่อนที่ความสกปรกของแร่แรร์เอิร์ทที่เกิดขึ้นในเมียนมา จะกลายเป็นความสกปรกให้กับประเทศไทยไปมากกว่านี้..
https://www.longtunman.com/74713
