18 hours ago
·
#บันทึกความทรงจำ
รัฐประหาร 8 พฤศจิกายน 1947 หรือ 79 ปีที่แล้วของวันนี้
นำโดย "พลโท ผิน ชุณหะวัน" ยึดอำนาจจากรัฐบาล "พล.ร.ต.ถวัลย์ ธำรงราวาสวัสดิ์"(鄭良淡) นายกรัฐมนตรี
คณะรัฐประหารได้นำรถถังมายิงที่ทำเนียบท่าช้าง ซึ่งเป็นบ้านพักของ"ปรีดี พนมยงค์"
ปรีดีไหวทัน หลบหนีออกนอกประเทศไปได้
ทำให้คณะรัฐประหารออกประกาศหมายจับฉบับนี้...
(สงวน คุ้มรุ่งโรจน์)
https://www.facebook.com/photo?fbid=1062738676817006&set=a.101588879598662
8 พฤศจิกายน 2490 กลุ่มทหาร-ฝ่ายอนุรักษนิยม ทำรัฐประหารโค่นขั้ว ‘ปรีดี’ ราว 1 ปีเศษหลังเหตุการณ์สวรรคตของรัชกาลที่ 8 กลุ่มนายทหารนำโดย พลโท ผิน ชุณหะวัณ, พันเอก กาจ กาจสงคราม, พันเอก เผ่า ศรียานนท์ และพันเอก สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ร่วมกันยึดอำนาจรัฐบาลของ พลเรือตรี ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ ซึ่งมีฐานสนับสนุนจากฝ่ายปรีดี พนมยงค์ ในคืนวันที่ 8 พฤศจิกายน 2490 โดยยกเหตุผลเรื่องการคลี่คลายกรณีสวรรคตที่ยังไม่คืบหน้า ข้อกล่าวหาเรื่องการทุจริต ตลอดจนปัญหาเศรษฐกิจและการขาดแคลนเครื่องอุปโภคบริโภคหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 มาเป็นข้ออ้างในการยึดอำนาจ ขณะเดียวกัน ความแตกแยกภายในคณะราษฎรระหว่างสายปรีดีกับสายจอมพล แปลก พิบูลสงคราม โดยเฉพาะในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ทำให้ความเป็นเอกภาพของกลุ่มผู้เปลี่ยนแปลงการปกครองเมื่อปี 2475 อ่อนแอลง เมื่อประกอบกับแรงโจมตีทางการเมืองจากกรณีสวรรคต และการร่วมมือกันของกลุ่มทหารกับฝ่ายอนุรักษนิยม-กษัตริย์นิยม รัฐบาลถวัลย์จึงถูกโค่นลง ในคืนรัฐประหาร ปรีดีหลบหนีออกจากบ้านพัก ก่อนเดินทางไปอาศัยความคุ้มครองของฝ่ายทหารเรือที่สัตหีบ และลี้ภัยต่อไปยังสิงคโปร์ อย่างไรก็ตาม ปรีดียังพยายามกลับมาต่อสู้ทางการเมือง โดยในวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2492 เขาและผู้สนับสนุนก่อการยึดอำนาจคืนจากรัฐบาลจอมพล ป. แต่ไม่สำเร็จ เหตุการณ์ครั้งนั้นเป็นที่รู้จักในชื่อ ‘กบฏวังหลวง’ ความพ่ายแพ้ดังกล่าวตามมาด้วยการปราบปรามฝ่ายปรีดีอย่างรุนแรง ผู้สนับสนุนหลายคนถูกจับกุม ถูกสังหาร หรือต้องหลบหนีลี้ภัย หนึ่งในเหตุการณ์สำคัญคือการสังหารอดีตรัฐมนตรี 4 คน ได้แก่ ทองอินทร์ ภูริพัฒน์, จำลอง ดาวเรือง, ถวิล อุดล และทองเปลว ชลภูมิ ระหว่างอยู่ในความควบคุมของตำรวจหลังเหตุการณ์กบฏวังหลวง สะท้อนว่าผลจากการเปลี่ยนขั้วอำนาจในปี 2490 ไม่ได้จบลงเพียงการเปลี่ยนรัฐบาล สำหรับการรัฐประหารครั้งนี้ พรรคประชาธิปัตย์และกลุ่มอนุรักษนิยม-กษัตริย์นิยมเป็นส่วนสำคัญของบริบททางการเมืองที่ต่อต้านฝ่ายปรีดี หลังยึดอำนาจสำเร็จ ควง อภัยวงศ์ หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีในวันที่ 10 พฤศจิกายน 2490 ขณะที่จอมพล ป. ซึ่งพ้นจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีตั้งแต่ช่วงปลายสงครามโลกครั้งที่ 2 กลับมามีบทบาททางการเมืองอีกครั้ง คณะรัฐประหารยังยกเลิกรัฐธรรมนูญปี 2489 และประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราวในวันที่ 9 พฤศจิกายน 2490 โดยมีพันเอก กาจ กาจสงคราม เป็นผู้อำนวยการร่าง ร่วมกับคณะผู้ร่างหลายคน เช่น พระยาลัดพลีธรรมประคัลภ์ และพันเอก สุวรรณ เพ็ญจันทร์ รัฐธรรมนูญฉบับนี้ถูกเตรียมไว้ก่อนการยึดอำนาจ และมีเรื่องเล่าว่ากาจนำร่างไปซ่อนไว้ใต้ตุ่มน้ำเพื่อไม่ให้ฝ่ายรัฐบาลพบหลักฐาน จึงเป็นที่มาของชื่อ ‘รัฐธรรมนูญฉบับใต้ตุ่ม’ สาระสำคัญของรัฐธรรมนูญฉบับนี้คือการเพิ่มพระราชอำนาจและปรับโครงสร้างทางการเมือง โดยกำหนดให้มี ‘อภิรัฐมนตรี’ 5 คน ทำหน้าที่ถวายคำปรึกษาแด่พระมหากษัตริย์ และมีบทบาทเป็นคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามเงื่อนไขที่รัฐธรรมนูญกำหนด อีกทั้งเปิดช่องให้คณะรัฐมนตรีพ้นจากตำแหน่งด้วยพระบรมราชโองการ ในฝ่ายนิติบัญญัติ รัฐธรรมนูญฉบับนี้เปลี่ยนจาก ‘พฤฒสภา’ ที่มาจากการเลือกตั้งทางอ้อมตามรัฐธรรมนูญปี 2489 เป็น ‘วุฒิสภา’ ที่พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้ง โดยมีจำนวนสมาชิกเท่ากับสภาผู้แทน การรัฐประหารจึงเปลี่ยนทั้งตัวรัฐบาลและกติกาที่กำหนดว่าใครจะเข้ามามีอำนาจในระบบการเมือง ทว่าควงดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีหลังรัฐประหารได้ไม่ถึง 5 เดือน ในวันที่ 6 เมษายน 2491 กลุ่มนายทหารจากคณะรัฐประหารก็บีบให้เขาลาออก ก่อนสิ้นสุดการดำรงตำแหน่งในวันที่ 8 เมษายน และเปิดทางให้จอมพล ป. กลับมาเป็นนายกรัฐมนตรีอีกครั้ง การกลับมาครั้งนี้ จอมพล ป. ต้องบริหารอำนาจท่ามกลางกลุ่มทหารและตำรวจที่เติบโตขึ้นจากการรัฐประหาร โดยเฉพาะจอมพลผิน พลตำรวจเอกเผ่า และจอมพลสฤษดิ์ ตลอดจนแรงต่อรองจากฝ่ายอนุรักษนิยม-กษัตริย์นิยม และความพยายามตอบโต้ของฝ่ายปรีดี พันธมิตรที่ร่วมกันโค่นรัฐบาลถวัลย์จึงไม่ได้มีเป้าหมายเดียวกันเสมอไป ดังเห็นได้จากการที่ควงถูกบีบให้พ้นตำแหน่ง และความขัดแย้งระหว่างกลุ่มทหารกับฝ่ายอนุรักษนิยมในเวลาต่อมา ประวัติศาสตร์ไทยจารึกไว้ว่าการยึดอำนาจในปี 2490 ถือเป็นจุดสำคัญในการทำลายการ ‘อภิวัฒน์สยาม’ ของคณะราษฎร เป็นจุดสำคัญในการสถาปนาความเข้มแข็งของกลุ่มทหาร และความเข้มแข็งอย่างมีนัยสำคัญของสถาบันพระมหากษัตริย์ ก็เริ่มจากการรัฐประหารครั้งนี้... #TheMomentum #OnThisDay #TheMomentumOnThisDay #วันนี้ในอดีต #รัฐประหาร #ปรีดี #คณะราษฎร #จอมพลป
— The Momentum (@themomentumco) November 8, 2026
https://x.com/themomentumco/status/2119218350123307423
8 พฤศจิกายน 2490 กลุ่มทหาร-ฝ่ายอนุรักษนิยม ทำรัฐประหารโค่นขั้ว ‘ปรีดี’
ราว 1 ปีเศษหลังเหตุการณ์สวรรคตของรัชกาลที่ 8 กลุ่มนายทหารนำโดย พลโท ผิน ชุณหะวัณ, พันเอก กาจ กาจสงคราม, พันเอก เผ่า ศรียานนท์ และพันเอก สฤษดิ์ ธนะรัชต์ ร่วมกันยึดอำนาจรัฐบาลของ พลเรือตรี ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ ซึ่งมีฐานสนับสนุนจากฝ่ายปรีดี พนมยงค์ ในคืนวันที่ 8 พฤศจิกายน 2490 โดยยกเหตุผลเรื่องการคลี่คลายกรณีสวรรคตที่ยังไม่คืบหน้า ข้อกล่าวหาเรื่องการทุจริต ตลอดจนปัญหาเศรษฐกิจและการขาดแคลนเครื่องอุปโภคบริโภคหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 มาเป็นข้ออ้างในการยึดอำนาจ
ขณะเดียวกัน ความแตกแยกภายในคณะราษฎรระหว่างสายปรีดีกับสายจอมพล แปลก พิบูลสงคราม โดยเฉพาะในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ทำให้ความเป็นเอกภาพของกลุ่มผู้เปลี่ยนแปลงการปกครองเมื่อปี 2475 อ่อนแอลง เมื่อประกอบกับแรงโจมตีทางการเมืองจากกรณีสวรรคต และการร่วมมือกันของกลุ่มทหารกับฝ่ายอนุรักษนิยม-กษัตริย์นิยม รัฐบาลถวัลย์จึงถูกโค่นลง
ในคืนรัฐประหาร ปรีดีหลบหนีออกจากบ้านพัก ก่อนเดินทางไปอาศัยความคุ้มครองของฝ่ายทหารเรือที่สัตหีบ และลี้ภัยต่อไปยังสิงคโปร์ อย่างไรก็ตาม ปรีดียังพยายามกลับมาต่อสู้ทางการเมือง โดยในวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2492 เขาและผู้สนับสนุนก่อการยึดอำนาจคืนจากรัฐบาลจอมพล ป. แต่ไม่สำเร็จ เหตุการณ์ครั้งนั้นเป็นที่รู้จักในชื่อ ‘กบฏวังหลวง’
ความพ่ายแพ้ดังกล่าวตามมาด้วยการปราบปรามฝ่ายปรีดีอย่างรุนแรง ผู้สนับสนุนหลายคนถูกจับกุม ถูกสังหาร หรือต้องหลบหนีลี้ภัย หนึ่งในเหตุการณ์สำคัญคือการสังหารอดีตรัฐมนตรี 4 คน ได้แก่ ทองอินทร์ ภูริพัฒน์, จำลอง ดาวเรือง, ถวิล อุดล และทองเปลว ชลภูมิ ระหว่างอยู่ในความควบคุมของตำรวจหลังเหตุการณ์กบฏวังหลวง สะท้อนว่าผลจากการเปลี่ยนขั้วอำนาจในปี 2490 ไม่ได้จบลงเพียงการเปลี่ยนรัฐบาล
สำหรับการรัฐประหารครั้งนี้ พรรคประชาธิปัตย์และกลุ่มอนุรักษนิยม-กษัตริย์นิยมเป็นส่วนสำคัญของบริบททางการเมืองที่ต่อต้านฝ่ายปรีดี หลังยึดอำนาจสำเร็จ ควง อภัยวงศ์ หัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรีในวันที่ 10 พฤศจิกายน 2490 ขณะที่จอมพล ป. ซึ่งพ้นจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีตั้งแต่ช่วงปลายสงครามโลกครั้งที่ 2 กลับมามีบทบาททางการเมืองอีกครั้ง
คณะรัฐประหารยังยกเลิกรัฐธรรมนูญปี 2489 และประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราวในวันที่ 9 พฤศจิกายน 2490 โดยมีพันเอก กาจ กาจสงคราม เป็นผู้อำนวยการร่าง ร่วมกับคณะผู้ร่างหลายคน เช่น พระยาลัดพลีธรรมประคัลภ์ และพันเอก สุวรรณ เพ็ญจันทร์ รัฐธรรมนูญฉบับนี้ถูกเตรียมไว้ก่อนการยึดอำนาจ และมีเรื่องเล่าว่ากาจนำร่างไปซ่อนไว้ใต้ตุ่มน้ำเพื่อไม่ให้ฝ่ายรัฐบาลพบหลักฐาน จึงเป็นที่มาของชื่อ ‘รัฐธรรมนูญฉบับใต้ตุ่ม’
สาระสำคัญของรัฐธรรมนูญฉบับนี้คือการเพิ่มพระราชอำนาจและปรับโครงสร้างทางการเมือง โดยกำหนดให้มี ‘อภิรัฐมนตรี’ 5 คน ทำหน้าที่ถวายคำปรึกษาแด่พระมหากษัตริย์ และมีบทบาทเป็นคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ตามเงื่อนไขที่รัฐธรรมนูญกำหนด อีกทั้งเปิดช่องให้คณะรัฐมนตรีพ้นจากตำแหน่งด้วยพระบรมราชโองการ
ในฝ่ายนิติบัญญัติ รัฐธรรมนูญฉบับนี้เปลี่ยนจาก ‘พฤฒสภา’ ที่มาจากการเลือกตั้งทางอ้อมตามรัฐธรรมนูญปี 2489 เป็น ‘วุฒิสภา’ ที่พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้ง โดยมีจำนวนสมาชิกเท่ากับสภาผู้แทน การรัฐประหารจึงเปลี่ยนทั้งตัวรัฐบาลและกติกาที่กำหนดว่าใครจะเข้ามามีอำนาจในระบบการเมือง
ทว่าควงดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีหลังรัฐประหารได้ไม่ถึง 5 เดือน ในวันที่ 6 เมษายน 2491 กลุ่มนายทหารจากคณะรัฐประหารก็บีบให้เขาลาออก ก่อนสิ้นสุดการดำรงตำแหน่งในวันที่ 8 เมษายน และเปิดทางให้จอมพล ป. กลับมาเป็นนายกรัฐมนตรีอีกครั้ง
การกลับมาครั้งนี้ จอมพล ป. ต้องบริหารอำนาจท่ามกลางกลุ่มทหารและตำรวจที่เติบโตขึ้นจากการรัฐประหาร โดยเฉพาะจอมพลผิน พลตำรวจเอกเผ่า และจอมพลสฤษดิ์ ตลอดจนแรงต่อรองจากฝ่ายอนุรักษนิยม-กษัตริย์นิยม และความพยายามตอบโต้ของฝ่ายปรีดี พันธมิตรที่ร่วมกันโค่นรัฐบาลถวัลย์จึงไม่ได้มีเป้าหมายเดียวกันเสมอไป ดังเห็นได้จากการที่ควงถูกบีบให้พ้นตำแหน่ง และความขัดแย้งระหว่างกลุ่มทหารกับฝ่ายอนุรักษนิยมในเวลาต่อมา
ประวัติศาสตร์ไทยจารึกไว้ว่าการยึดอำนาจในปี 2490 ถือเป็นจุดสำคัญในการทำลายการ ‘อภิวัฒน์สยาม’ ของคณะราษฎร เป็นจุดสำคัญในการสถาปนาความเข้มแข็งของกลุ่มทหาร และความเข้มแข็งอย่างมีนัยสำคัญของสถาบันพระมหากษัตริย์ ก็เริ่มจากการรัฐประหารครั้งนี้...
