บทวิเคราะห์ จาก FP
เหตุผลที่แท้จริงที่ AI ของจีนกำลังได้รับความนิยมในกลุ่มประเทศ Global South
รัฐบาลจีนยินดีเปิดทางให้ผู้อื่นนำเครื่องมือของตนไปใช้ในการพัฒนาต่อยอด
โดย Lizzi C. Lee นักวิจัยด้านเศรษฐกิจจีนประจำศูนย์วิเคราะห์จีน (Center for China Analysis) ของสถาบัน Asia Society Policy Institute และ Zhuoning Li นักศึกษาฝึกงานด้านการวิจัยประจำศูนย์เดียวกัน (บทความจาก Foreign Policy)
ในบทวิเคราะห์ของ Foreign Policy นี้ Lizzi C. Lee และ Zhuoning Li ได้สำรวจเหตุผลที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ของจีนกำลังได้รับความนิยมอย่างรวดเร็วในกลุ่มประเทศกำลังพัฒนาหรือ Global South ซึ่งมักจะแซงหน้าทางเลือกจากชาติตะวันตก
ประเด็นหลักและปัจจัยขับเคลื่อนสำคัญ
กลยุทธ์แบบ Open-Weight และ Open-Source
ในขณะที่ห้องปฏิบัติการชั้นนำของสหรัฐฯ (เช่น OpenAI และ Anthropic) มักจำกัดการเข้าถึงโมเดลของตนผ่านระบบปิด (Closed API) และระบบสมาชิกแบบเสียค่าใช้จ่าย แต่ยักษ์ใหญ่ด้านเทคโนโลยีและสถาบันวิจัยของจีน (เช่น โมเดล Qwen ของ Alibaba และ DeepSeek) กลับเลือกใช้กลยุทธ์การเผยแพร่โมเดลแบบ Open-weight (เปิดเผยน้ำหนักของโมเดล) ในวงกว้าง
รัฐบาลจีนสนับสนุนให้นักพัฒนาท้องถิ่น สตาร์ทอัพ และหน่วยงานภาครัฐในประเทศกำลังพัฒนา สามารถนำโมเดลพื้นฐาน (Foundational Models) ของจีนไปใช้งาน ปรับแต่ง (Fine-tune) และพัฒนาต่อยอดได้อย่างอิสระ โดยไม่มีค่าธรรมเนียมลิขสิทธิ์หรือข้อจำกัดที่ยุ่งยากซับซ้อน
ความคุ้มค่าด้านต้นทุนและความต้องการทรัพยากรประมวลผลที่ต่ำกว่า
การเปิดเผยน้ำหนักโมเดล (Open-weight) ช่วยให้ประเทศที่มีทรัพยากรจำกัดในภูมิภาคแอฟริกา เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และละตินอเมริกา สามารถติดตั้งและใช้งานโมเดล AI ที่ปรับแต่งเองได้ภายในประเทศ โดยใช้ฮาร์ดแวร์ระดับกลางที่มีราคาจับต้องได้ แทนที่จะต้องพึ่งพาโครงสร้างพื้นฐานระบบคลาวด์ราคาแพงจากชาติตะวันตก
สิ่งนี้ช่วยลดอุปสรรคทางการเงินในการเริ่มต้นโครงการเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัล (Digital Transformation) ของท้องถิ่นลงได้อย่างมาก
อธิปไตยทางดิจิทัลและการปรับให้เข้ากับบริบทท้องถิ่น
การติดตั้งโมเดลแบบ Open-weight ภายในประเทศช่วยให้แต่ละชาติสามารถควบคุมข้อมูลของตนเองได้มากขึ้น ซึ่งสอดคล้องกับความกังวลที่เพิ่มขึ้นเกี่ยวกับอธิปไตยทางดิจิทัลและกฎหมายที่กำหนดให้จัดเก็บข้อมูลไว้ภายในประเทศ (Data Localization)
นักพัฒนาในท้องถิ่นสามารถปรับแต่งโมเดลพื้นฐานของจีนให้รองรับภาษาประจำภูมิภาค ภาษาถิ่น และบริบททางวัฒนธรรม เพื่อสร้างแอปพลิเคชันที่ตอบโจทย์ความต้องการภายในประเทศ แทนที่จะต้องพึ่งพาโมเดลมาตรฐานที่ยึดเอาสหรัฐฯ เป็นศูนย์กลาง
อำนาจละมุน (Soft Power) เชิงกลยุทธ์และการสร้างความผูกพันในระบบนิเวศเทคโนโลยี
การวางตำแหน่งโมเดลของจีนให้เป็นโครงสร้างพื้นฐานหลักที่เข้าถึงง่ายสำหรับระบบนิเวศเทคโนโลยีทั่วโลก ช่วยให้จีนสร้างความผูกพันและการพึ่งพาทางเทคโนโลยีในระยะยาว
เมื่อวิศวกรท้องถิ่นพัฒนาและติดตั้งซอฟต์แวร์โดยใช้สถาปัตยกรรม AI ของจีนเป็นฐาน จีนจะสามารถเชื่อมโยงโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลของกลุ่มประเทศ Global South เข้ากับมาตรฐาน ฮาร์ดแวร์ และบรรทัดฐานทางเทคนิคของจีนได้อย่างแนบเนียน
บทสรุปสำคัญ
การแข่งขันด้าน AI ระหว่างสหรัฐฯ และจีนในกลุ่มประเทศ Global South ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของการสร้างโมเดลที่ "ฉลาดที่สุด" หรือล้ำสมัยที่สุดเท่านั้น แต่ยังเป็นเรื่องของการเข้าถึงเทคโนโลยีและความเป็นอิสระในการใช้งานอีกด้วย ด้วยการนำเสนอเครื่องมือที่มีต้นทุนต่ำและเป็นระบบเปิด ซึ่งช่วยให้ประเทศกำลังพัฒนาสามารถสร้างระบบของตนเองได้ จีนกำลังประสบความสำเร็จในการครองใจทั้งในด้านโครงสร้างพื้นฐานและกลุ่มนักพัฒนาทั่วทั้งกลุ่มประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่
