วันศุกร์, พฤศจิกายน 20, 2569

คำวินิจฉัยของศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) ในคดีฆ่าล้างเผ่าพันธุ์มีความหมายอย่างไรต่อชาวโรฮีนจา นี่เป็นครั้งแรกที่ศาลมีคำวินิจฉัยว่ารัฐหนึ่งได้กระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ แล้วจะเกิดอะไรขึ้นต่อไป?


ผู้ลี้ภัยชาวโรฮีนจาถือป้ายประท้วงก่อนที่ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศจะอ่านคำวินิจฉัยในคดีที่เมียนมาถูกกล่าวหาว่ากระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์กลุ่มชาติพันธุ์โรฮีนจา โดยเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นที่ค่ายผู้ลี้ภัยในเมืองค็อกซ์บาซาร์ ประเทศบังกลาเทศ เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2026 [Mohammad Ponir Hossain/Reuters]

คำวินิจฉัยของศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) ในคดีฆ่าล้างเผ่าพันธุ์มีความหมายอย่างไรต่อชาวโรฮีนจา

นี่เป็นครั้งแรกที่ศาลมีคำวินิจฉัยว่ารัฐหนึ่งได้กระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์

ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) ได้วินิจฉัยว่าเมียนมาได้กระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์กลุ่มชาติพันธุ์โรฮีนจา
หลังจากใช้เวลาพิจารณาคดีนานถึง 7 ปี ยูจิ อิวาซาวะ (Yuji Iwasawa) ประธานศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ ได้อ่านคำวินิจฉัยที่หลายฝ่ายรอคอยเมื่อวันพฤหัสบดีที่ผ่านมา โดยการอ่านคำวินิจฉัยดังกล่าวใช้เวลาทั้งสิ้น 3 ชั่วโมง

ศาลระบุว่า คณะผู้พิพากษา 9 ท่านจากทั้งหมด 15 ท่าน เห็นพ้องว่าเมียนมาได้กระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ นอกจากนี้ คณะผู้พิพากษายังมีมติให้เมียนมาต้องจ่ายค่าชดเชยความเสียหาย ซึ่งถือเป็นคำสั่งครั้งสำคัญต่อประเทศที่กดขี่กลุ่มประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวมุสลิมกลุ่มนี้มานานหลายทศวรรษ

นับเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ของศาลโลก (World Court) ซึ่งก่อตั้งขึ้นเมื่อปี ค.ศ. 1945 ที่มีการวินิจฉัยว่ารัฐหนึ่งได้กระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ โดยคำวินิจฉัยนี้ถือเป็นที่สุดและไม่สามารถอุทธรณ์ได้

ประเทศแกมเบียเป็นผู้ยื่นฟ้องคดีครั้งสำคัญนี้ต่อเมียนมาในปี ค.ศ. 2019

หลังจากถูกกดขี่มานานหลายปี กองทัพเมียนมาได้เปิดฉากโจมตีในปี ค.ศ. 2017 ส่งผลให้ชาวโรฮีนจาประมาณ 750,000 คนต้องละทิ้งบ้านเรือนและที่ดินของตน เพื่อไปอยู่ในค่ายผู้ลี้ภัยที่มีสภาพความเป็นอยู่ย่ำแย่ โดยส่วนใหญ่อยู่ในประเทศบังกลาเทศซึ่งเป็นประเทศเพื่อนบ้าน

ชาวโรฮีนจาประมาณ 10,000 คนถูกสังหารในช่วงเริ่มต้นของการปฏิบัติการทางทหาร ขณะที่อีกหลายพันคนเสียชีวิตจากเหตุเรืออับปางระหว่างการหลบหนีข้ามอ่าวเบงกอลด้วยเส้นทางที่เต็มไปด้วยอันตราย ชาวโรฮีนจาได้รายงานถึงเหตุการณ์การสังหารหมู่ การทรมาน และการข่มขืนกระทำชำเรา ซึ่งกระทำโดยกองทัพเมียนมาและกลุ่มติดอาวุธพันธมิตร

แมทธิว สมิธ (Matthew Smith) นักรณรงค์จากกลุ่มปกป้องสิทธิมนุษยชน "Fortify Rights" ซึ่งยืนลุ้นระทึกอยู่ภายในอาคารสันติภาพ (Peace Palace) ที่กรุงเฮก ร่วมกับผู้รอดชีวิตชาวโรฮีนจาและคณะผู้แทนจากประเทศแกมเบียในระหว่างการอ่านคำวินิจฉัย กล่าวว่า "วันนี้ถือเป็นวันสำคัญยิ่งสำหรับชาวโรฮีนจาและประชาชนชาวเมียนมาทุกคน" “ผู้คนรอคอยช่วงเวลานี้มานานเหลือเกิน” เขากล่าว

เขากล่าวเสริมว่า คำตัดสินนี้ “จะช่วยสร้างแรงขับเคลื่อนที่จำเป็นอย่างยิ่งต่อความพยายามในการเอาผิดทางอาญาต่อตัวบุคคลที่เป็นผู้ลงมือและผู้อยู่เบื้องหลังการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์”

นี่คือสิ่งที่เราทราบในขณะนี้:


ชายคนหนึ่งถือป้ายยืนอยู่ด้านหน้าศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) ก่อนที่ศาลจะอ่านคำพิพากษาในคดีที่ประเทศแกมเบียยื่นฟ้องเมียนมา โดยกล่าวหาว่าเมียนมาก่อเหตุฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวมุสลิมโรฮีนจา ณ กรุงเฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์ เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2026 [Piroschka van de Wouw/Reuters]

ศาลมีคำตัดสินว่าอย่างไร?

คำพิพากษาฉบับยาวซึ่งอ่านโดย ยูจิ อิวาซาวะ (Yuji Iwasawa) ผู้พิพากษาศาลยุติธรรมระหว่างประเทศชาวญี่ปุ่น ระบุว่า กองกำลังความมั่นคงของเมียนมาได้ “สังหารชาวโรฮีนจาหลายพันคน” ในรัฐยะไข่ อีกทั้งยังก่อเหตุความรุนแรงทางเพศในวงกว้าง รวมถึงการกระทำที่ถือเป็น “ความรุนแรงขั้นรุนแรงต่อเด็ก”

คำพิพากษาระบุว่า หมู่บ้านต่าง ๆ ถูก “ทำลายอย่างเป็นระบบ” แล้วแทนที่ด้วยสิ่งปลูกสร้างถาวร ก่อนจะมีการนำกลุ่มคนที่ไม่ใช่ชาวโรฮีนจาเข้ามาอยู่อาศัยแทน นอกจากนี้ กองทัพเมียนมายัง “จงใจ” ก่อให้เกิด “อันตรายร้ายแรงต่อร่างกายและจิตใจ” แก่สมาชิกกลุ่มดังกล่าว อีกทั้งเจ้าหน้าที่ระดับสูงยังเผยแพร่ถ้อยคำสร้างความเกลียดชังต่อชาวโรฮีนจา โดยวาดภาพให้พวกเขาเป็น “สิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์และเป็นภัยคุกคามที่รุนแรง”

ศาลพบว่า ผู้ที่หลบหนีออกจากบ้านเรือนแทบไม่มีโอกาสหรือไม่มีโอกาสเลยที่จะได้กลับคืนสู่ถิ่นฐานเดิม เนื่องจากบ้านเรือนของพวกเขาถูกทำลายไปหมดแล้ว ยิ่งไปกว่านั้น การกระทำที่มุ่งเป้าไปที่เด็กโดยเฉพาะ ยังแสดงให้เห็นถึงเจตนาของกองทัพที่ต้องการ “ขัดขวางการเกิด” ของกลุ่มประชากรนี้

นอกจากนี้ กองทัพเมียนมายังทราบดีว่ามีความเสี่ยงที่จะเกิดการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ในขณะที่พลเรือนติดอาวุธและกองกำลังติดอาวุธพันธมิตรเข้าร่วมในปฏิบัติการทางทหารต่อชาวโรฮีนจา “ด้วยเหตุนี้ เมียนมาจึงละเมิดพันธกรณีในการป้องกันการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์” อิวาซาวะกล่าว

ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศวินิจฉัยว่า เมียนมาต้องยุติการกระทำรุนแรงทั้งปวงและดำเนินการสอบสวนผู้ที่มีส่วนรับผิดชอบ นอกจากนี้ เมียนมายังต้องดำเนินมาตรการอย่างเร่งด่วนและมีประสิทธิภาพในการสอบสวนบุคคลทุกคนที่ต้องสงสัยว่ามีส่วนเกี่ยวข้อง ดำเนินคดีและลงโทษผู้กระทำความผิด พร้อมทั้งให้หลักประกันว่าจะไม่มีเหตุการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นอีก

ที่สำคัญคือ ศาลตัดสินให้เมียนมาต้องดำเนินการชดเชยความเสียหายและเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ ซึ่งเป็นสิ่งที่กลุ่มรณรงค์ต่าง ๆ เรียกร้องมาโดยตลอด ศาลระบุว่า มาตรการเยียวยาควรครอบคลุมถึงการที่เมียนมาต้องดำเนินการดังนี้: อนุญาตและอำนวยความสะดวกให้ชาวโรฮีนจาสามารถเดินทางกลับโดยสมัครใจและมีความปลอดภัย; ส่งคืนหรือทดแทนทรัพย์สินส่วนรวมทั้งหมดที่ได้รับความเสียหาย; อำนวยความสะดวกในการค้นหาผู้สูญหายและจัดการให้มีการฝังศพอย่างเหมาะสม; จัดให้มีการฟื้นฟูทั้งทางร่างกายและจิตใจแก่ผู้ที่ได้รับผลกระทบทางจิตใจ พร้อมทั้งรับประกันว่าจะไม่มีการกดขี่ข่มเหงบุคคลเหล่านี้อีก

ศาลระบุว่ายังไม่สามารถกำหนดมูลค่าการชดเชยได้ในขณะนี้ แต่ได้สั่งให้เมียนมายื่นรายงานภายในระยะเวลาสองปี โดยต้องระบุแผนการดำเนินการต่าง ๆ ไว้ในรายงานฉบับดังกล่าว

“คำตัดสินนี้เป็นชัยชนะครั้งสำคัญสำหรับชาวโรฮิงยาและสำหรับผู้คนจำนวนนับไม่ถ้วนในเมียนมาร์ที่ต้องทนทุกข์ทรมานจากความรุนแรงของกองทัพ มันแสดงถึงก้าวสำคัญไปสู่การรับผิดชอบและเป็นการยกย่องความกล้าหาญและความเพียรพยายามของเหยื่อและผู้รอดชีวิตที่ใช้เวลาหลายปีในการแสวงหาความยุติธรรม” อาร์ซาลัน สุเลมาน หุ้นส่วนของบริษัทกฎหมายโฟลีย์ โฮก และหัวหน้าทนายความของแกมเบีย กล่าวหลังจากคำตัดสินถูกประกาศ

สำหรับชาวโรฮิงยา นี่คือวันที่พวกเขารอคอยมานาน

“ชาวโรฮิงยาหวังที่จะได้รับความยุติธรรมและมีความปลอดภัยทั้งในและนอกเมียนมาร์” จอว์ มิน ซับเบอร์ ผู้ก่อตั้งโครงการริเริ่มด้านสิทธิมนุษยชนโรฮิงยา กล่าวกับอัลจาซีราก่อนการตัดสิน

“พวกเขายังหวังว่าจะไม่ต้องเผชิญกับการพลัดถิ่นและการสังหารโดยพลการในรัฐยะไข่อีกต่อไป” เขากล่าว

ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศสามารถบังคับให้เมียนมาร์ปฏิบัติตามคำตัดสินนี้ได้หรือไม่?

ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) ไม่สามารถบังคับใช้คำตัดสินของตนได้ แต่คำตัดสินเหล่านั้นมีน้ำหนัก: ขณะนี้แกมเบียสามารถยื่นเรื่องต่อคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติและขอให้ดำเนินการได้

คำตัดสินนี้มีความสำคัญเป็นพิเศษ เนื่องจากอนุสัญญาว่าด้วยการป้องกันและลงโทษอาชญากรรมฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ปี 1948 กำหนดให้ต้องพิสูจน์เจตนาเฉพาะที่จะทำลาย – ทั้งหมดหรือบางส่วน – กลุ่มชาติพันธุ์ เชื้อชาติ หรือศาสนาใดศาสนาหนึ่ง ข้อกำหนดดังกล่าวเป็นเรื่องยากที่จะพิสูจน์ และเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ ICJ ไม่เคยตัดสินว่ารัฐใดกระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์

ตัวอย่างเช่น ในปี 2007 ศาลตัดสินว่าเซอร์เบียละเมิดอนุสัญญาโดยไม่ป้องกันหรือลงโทษการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ที่กระทำโดยทหารบอสเนียเซิร์บในสเรเบรนิกา แต่รัฐเองไม่ได้กระทำการดังกล่าว – แม้ว่าศาลของสหประชาชาติจะพบว่ามีบุคคลบางคนมีความผิดฐานฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ก็ตาม

ดังนั้น คำตัดสินในวันพฤหัสบดีจึงอาจมีนัยสำคัญต่อคดีฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ของแอฟริกาใต้ต่ออิสราเอลเกี่ยวกับสงครามในฉนวนกาซา


โมฮัมเหม็ด ทาเฮอร์ วัย 50 ปี ผู้ลี้ภัยชาวโรฮิงยา อุ้มลูกชาย โมฮัมเหม็ด โชเอ็บ วัย 7 ปี ซึ่งถูกยิงที่หน้าอกก่อนข้ามพรมแดนจากเมียนมาร์ ขณะนั่งอยู่ด้านนอกศูนย์การแพทย์ในค่ายผู้ลี้ภัยกูตูพาลง ใกล้เมืองค็อกซ์บาซาร์ ประเทศบังกลาเทศ เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2017 [Adnan Abidi/Reuters]
ชาวโรฮิงยาคือใคร?

ชาวโรฮิงยาคือใคร? ชาวโรฮีนจาเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่นับถือศาสนาอิสลามเป็นส่วนใหญ่ โดยมีถิ่นฐานหลักอยู่ในรัฐยะไข่ทางตะวันตกของเมียนมา ซึ่งมีพรมแดนติดกับประเทศบังกลาเทศ

ก่อนที่จะถูกบังคับให้พลัดถิ่นในปี 2017 มีชาวโรฮีนจาอาศัยอยู่ในเมียนมาประมาณ 1.4 ล้านคน ซึ่งถือเป็นกลุ่มน้อยกลุ่มหนึ่งในบรรดากลุ่มชาติพันธุ์ทั้ง 137 กลุ่มของเมียนมา นอกจากนี้ยังมีชาวโรฮีนจาบางส่วนอาศัยอยู่ในอินเดีย ปากีสถาน และซาอุดีอาระเบีย

แม้ชาวโรฮีนจาจะยืนยันว่าตนเป็นชนพื้นเมืองของเมียนมาและอาศัยอยู่ที่นั่นมาหลายชั่วอายุคน แต่รัฐบาลเมียนมากลับไม่ยอมรับสถานะดังกล่าว โดยอ้างว่าพวกเขาเป็น “ผู้อพยพผิดกฎหมาย” ที่มาจากบังกลาเทศ ในปี 1982 ทางการได้ออกกฎหมายสัญชาติซึ่งส่งผลให้ประชากรกลุ่มนี้ส่วนใหญ่กลายเป็นบุคคลไร้รัฐ รัฐบาลชุดต่างๆ ที่ผ่านมา รวมถึงรัฐบาลพลเรือนภายใต้การนำของอองซานซูจี ซึ่งบริหารประเทศระหว่างปี 2016 ถึง 2021 ต่างยังคงกีดกันชาวโรฮีนจาออกไป

กลุ่มคนเหล่านี้ต้องเผชิญกับความรุนแรงและการพลัดถิ่นมาโดยตลอด ในปี 2013 ได้มีการก่อตั้งกลุ่มกบฏที่ชื่อว่า “กองทัพกอบกู้โรฮีนจาแห่งอาระกัน” (Arakan Rohingya Salvation Army หรือ ARSA) ต่อมาในช่วงปลายปี 2017 หลังจากที่กลุ่ม ARSA โจมตีฐานที่มั่นของตำรวจ กองทัพเมียนมาหรือที่รู้จักกันในชื่อ “ตั๊ดมะดอ” (Tatmadaw) ได้ปฏิบัติการตอบโต้อย่างรุนแรง ชาวโรฮีนจาต้องเผชิญกับความรุนแรงในระดับที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน โดยผู้รอดชีวิตเล่าว่า ทหารได้สังหารผู้ชาย ข่มขืนผู้หญิง โยนทารกเข้ากองไฟ และเผาทำลายหมู่บ้านของชาวโรฮีนจาจนราบคาบ

คณะทำงานเฉพาะกิจของสหประชาชาติได้สรุปผลการสอบสวนในปี 2019 ว่า กองทัพเมียนมาได้กระทำการข่มขืนกระทำชำเราทั้งผู้ชาย ผู้หญิง และเด็ก รวมถึงก่อ “การกระทำที่เข้าข่ายการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์”

เหตุความรุนแรงดังกล่าวส่งผลให้ชาวโรฮีนจาอย่างน้อย 740,000 คนต้องหลบหนีไปยังบังกลาเทศภายในเวลาเพียงไม่กี่เดือน ปัจจุบันมีชาวโรฮีนจาประมาณ 1.2 ล้านคนอาศัยอยู่อย่างแออัดในพื้นที่ค็อกซ์บาซาร์ (Cox’s Bazar) ของบังกลาเทศ ในขณะที่อีกประมาณ 520,000 คนยังคงติดอยู่ในเมียนมาภายใต้ข้อจำกัดที่เข้มงวด ฝ่ายบังกลาเทศต้องการให้พวกเขากลับไปยังเมียนมา ในขณะเดียวกัน ความช่วยเหลือที่จัดสรรให้แก่ชาวโรฮีนจาก็ลดน้อยลงเรื่อยๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งนับตั้งแต่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ เข้ารับตำแหน่งในเดือนมกราคม 2025 และได้ปรับลดงบประมาณความช่วยเหลือต่างประเทศลง

ประเทศแกมเบียได้โต้แย้งไว้อย่างไรบ้าง? ในเดือนพฤศจิกายน 2019 ประเทศแกมเบีย ประเทศเล็กๆ ในแอฟริกาตะวันตก ได้ฟ้องร้องเมียนมาร์ที่กรุงเฮก แกมเบียซึ่งเป็นประเทศที่มีประชากรส่วนใหญ่เป็นมุสลิม ได้รับการสนับสนุนจากองค์การความร่วมมืออิสลาม (OIC) ซึ่งมีสมาชิก 57 ประเทศ และเพิ่งจะพ้นจากการกดขี่ข่มเหงภายใต้เผด็จการของยาห์ยา จัมเมห์ มาเป็นเวลานาน

ทีมทนายความของแกมเบีย นำโดยอาบูบาการ์ แทมบาดู รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมในขณะนั้น ได้โต้แย้งว่าเมียนมาร์ได้กระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ซึ่งเป็นการละเมิดอนุสัญญาว่าด้วยการป้องกันและลงโทษอาชญากรรมฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ปี 1948

อองซานซูจี อดีตผู้นำและผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ ซึ่งต่อมาถูกโค่นล้มด้วยการรัฐประหารในปี 2021 ได้ไปปรากฏตัวต่อศาลด้วยตนเองในเวลานั้น และกล่าวว่าข้อกล่าวหาของแกมเบีย “ไม่สมบูรณ์และทำให้เข้าใจผิด”

แต่ในเดือนมกราคม 2020 ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) ได้สั่งให้เมียนมาร์ใช้มาตรการฉุกเฉินเพื่อป้องกันการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวโรฮิงยา ซึ่งผู้เชี่ยวชาญเรียกว่าเป็น “การตำหนิอย่างรุนแรง” ต่อซูจี

มี 11 ประเทศ ได้แก่ แคนาดา เดนมาร์ก เนเธอร์แลนด์ เยอรมนี มัลดีฟส์ สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก สโลวีเนีย ไอร์แลนด์ เบลเยียม ฝรั่งเศส และสหราชอาณาจักร ได้ยื่นคำร้องเพื่อสนับสนุนคดีนี้

ระหว่างการพิจารณาคดีในเดือนมกราคม ค.ศ. 2026 ประเทศแกมเบีย ซึ่งนำโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมคนปัจจุบัน ดอว์ดา เอ. เจ. จัลโลว์ (Dawda A. Jallow) ย้ำว่ากองทัพเมียนมาที่ครองอำนาจอยู่ได้ “มุ่งเป้า” ไปที่ชาวโรฮีนจาโดยเจตนาเพื่อ “ทำลายล้าง” และกระทำการดังกล่าวด้วย “เจตนาฆ่าล้างเผ่าพันธุ์”

แกมเบียได้ขอให้ศาลกำหนดภาระหน้าที่ของเมียนมาในการเยียวยาผู้รอดชีวิตชาวโรฮีนจา สั่งให้รัฐบาลเมียนมาดำเนินคดีกับผู้ที่เกี่ยวข้อง และรับประกันว่าชาวโรฮีนจาจะสามารถเดินทางกลับบ้านได้อย่างปลอดภัย

อย่างไรก็ตาม เมียนมา ซึ่งปัจจุบันอยู่ภายใต้การนำของมิน อ่อง หล่าย (Min Aung Hlaing) ผู้นำทางทหารที่ผันตัวมาเป็นประธานาธิบดี (ผู้ซึ่งเป็นผู้สั่งการปราบปรามและต่อมาได้ยึดอำนาจในการรัฐประหารปี 2021) ได้ปฏิเสธข้อกล่าวหาดังกล่าว โดยอ้างว่ากองทัพจำเป็นต้องตอบโต้การโจมตีด้วยอาวุธผ่านสิ่งที่เรียกว่า “ปฏิบัติการกวาดล้าง”

คำตัดสินนี้มีความหมายอย่างไรต่อชาวโรฮีนจา?

ผู้รอดชีวิตและกลุ่มสิทธิมนุษยชนกล่าวว่า คำตัดสินนี้ถือเป็นการพิสูจน์ความถูกต้องอย่างชัดเจน หลังจากที่พวกเขาต้องทนทุกข์ทรมานมานานหลายทศวรรษ

คำตัดสินดังกล่าวยังเป็นรากฐานทางกฎหมายสำหรับการแสวงหาความยุติธรรมและการรับผิดชอบในระดับสูงสุด ซึ่งอาจช่วยให้ชาวโรฮีนจาบรรลุเป้าหมายในการเดินทางกลับบ้านอย่างปลอดภัยและมีศักดิ์ศรี รวมถึงได้รับการยอมรับจากรัฐเมียนมาในที่สุด

สมิธ (Smith) กล่าวว่าประเด็นเรื่องการเยียวยานั้นมีความสำคัญเป็นพิเศษ โดยคำตัดสินของศาลเปิดช่องให้คู่กรณีสามารถเจรจารายละเอียดในส่วนนี้ได้

เขากล่าวว่า “การเยียวยาชาวโรฮีนจาจะต้องครอบคลุม มีความหมายจริง และกำหนดโดยตัวผู้รอดชีวิตชาวโรฮีนจาเอง” พร้อมเสริมว่าการเยียวยาไม่ควรถูกนำไปปะปนกับความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม และจะต้องมาพร้อมกับการยอมรับอย่างเป็นทางการว่ามีการกระทำความผิดเกิดขึ้น

เขาระบุว่า แผนการเยียวยาควรครอบคลุมถึงการชดเชยทางการเงินสำหรับความสูญเสียมหาศาลที่เกิดขึ้น การคืนที่ดินและทรัพย์สินที่ถูกยึดไป การคืนสถานะพลเมืองและสิทธิขั้นพื้นฐาน รวมถึงการรับประกันว่าจะสามารถเดินทางกลับได้อย่างปลอดภัย การเข้าถึงบริการทางการแพทย์ การเยียวยาทางจิตใจ การศึกษา และโอกาสในการประกอบอาชีพ

สมิธกล่าวเสริมว่า “ไม่มีเงินจำนวนใดที่สามารถลบล้างการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ได้ แต่การเยียวยาที่มีความหมายสามารถช่วยฟื้นฟูสิทธิ ศักดิ์ศรี และความยุติธรรมในระดับหนึ่ง ให้แก่ผู้คนที่ถูกพรากสิ่งเหล่านี้ไปตลอดหลายชั่วอายุคน”

ชาวโรฮีนจาจะสามารถเดินทางกลับเมียนมาได้อย่างปลอดภัยหรือไม่?

เรื่องนี้ยังคงมีความไม่แน่นอนอย่างยิ่ง เมียนมาตกอยู่ในภาวะวุ่นวาย ก่อให้เกิดความกังวลอย่างยิ่งเกี่ยวกับความปลอดภัยของผู้คนที่นั่น

การโค่นล้มรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งของอองซานซูจีในปี 2021 ได้จุดชนวนให้เกิดสงครามกลางเมืองทั่วประเทศ ซึ่งคร่าชีวิตผู้คนไปแล้วประมาณ 100,000 คน และทำให้ผู้คนกว่า 3.5 ล้านคนต้องกลายเป็นผู้พลัดถิ่น

สถานการณ์ยิ่งเลวร้ายลงจากการสู้รบระหว่างกองทัพเมียนมากับกองทัพอาระกัน (Arakan Army) ซึ่งเป็นกลุ่มกบฏที่ส่วนใหญ่เป็นชาวพุทธและปฏิบัติการอยู่ในรัฐยะไข่ โดยกลุ่มนี้ยังมุ่งเป้าโจมตีชาวโรฮีนจาอีกด้วย
เมื่อเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา เมียนมาระบุว่าได้ตรวจสอบสถานะของผู้ลี้ภัยกว่า 300,000 คนในบังกลาเทศและขึ้นทะเบียนเพื่อเตรียมส่งกลับประเทศแล้ว แต่ระบุว่ากระบวนการดังกล่าวจะเริ่มได้ก็ต่อเมื่อสถานการณ์ความมั่นคงในรัฐยะไข่กลับคืนสู่ภาวะปกติเท่านั้น


นอกจากนี้ ไมเคิล เบกเกอร์ (Michael Becker) ศาสตราจารย์ด้านกฎหมายระหว่างประเทศจากวิทยาลัยทรินิตี้ ดับลิน (Trinity College Dublin) และอดีตเจ้าหน้าที่กฎหมายของศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) กล่าวกับสำนักข่าวอัลจาซีราก่อนที่จะมีคำตัดสินว่า แม้การวินิจฉัยว่ามีการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์จะเป็นการยอมรับอย่างเป็นทางการถึงความเสียหายที่ชาวโรฮีนจาต้องเผชิญ แต่ในระยะสั้นอาจไม่ได้ช่วยอะไรพวกเขามากนัก

เขากล่าวว่า “ต่อให้ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศมีคำสั่งให้ดำเนินมาตรการเยียวยาในวงกว้าง แต่สถานการณ์ทางการเมืองในเมียนมาขณะนี้ก็ยังไม่เอื้ออำนวยให้มาตรการเหล่านั้นเกิดขึ้นจริงได้ในเร็ววัน”

แล้วจะเกิดอะไรขึ้นต่อไป?

ขณะนี้ทุกฝ่ายต่างจับตามองว่าเมียนมาจะปฏิบัติตามคำตัดสินของศาลยุติธรรมระหว่างประเทศอย่างไร และจะส่งรายงานตามที่กำหนดไว้ภายในเส้นตายเดือนพฤศจิกายน 2028 หรือไม่

จ่อ มิน ซับเบอร์ (Kyaw Min Sabber) กล่าวว่า ผู้รอดชีวิตต้องการให้ประเทศต่างๆ ที่สนับสนุนชาวโรฮีนจา ยังคงกดดันกองทัพเมียนมาต่อไป เพื่อให้มั่นใจว่าจะมีการยุติการละเมิดสิทธิมนุษยชนที่ยังคงดำเนินอยู่โดยกองทัพเมียนมาและกองทัพอาระกัน

เขากล่าวว่า ประเทศแกมเบีย องค์การความร่วมมืออิสลาม (OIC) และทุกประเทศที่สนับสนุนคดีนี้ “มีความรับผิดชอบสำคัญที่จะต้องสนับสนุนการคุ้มครองและการแสวงหาความยุติธรรมให้กับชาวโรฮีนจาต่อไป” ซึ่งรวมถึงชาวโรฮีนจาที่อาศัยอยู่ในอินเดีย มาเลเซีย ไทย เนปาล และประเทศอื่นๆ ที่พวกเขายังคงต้องเผชิญกับการปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรม การถูกควบคุมตัวโดยพลการ และความหวาดกลัวว่าจะถูกส่งตัวกลับประเทศ

เขากล่าวทิ้งท้ายว่า “ความมุ่งมั่นของประเทศเหล่านี้ควรครอบคลุมมากกว่าแค่กระบวนการในศาล แต่ต้องดำเนินต่อไปจนกว่าชาวโรฮีนจาจะสามารถเดินทางกลับเมียนมาได้อย่างปลอดภัย พร้อมด้วยสิทธิที่เท่าเทียมอย่างเต็มที่ ความมั่นคง และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์”

ที่มา Al Jazeera
What the ICJ genocide ruling means for the Rohingya people

https://www.aljazeera.com/news/2026/11/19/what-the-icj-ruling-means-for-the-rohingya
19 Nov 2026