พรรคส้มเป็น "พรรคฝ่ายซ้าย" ใหม ? อะไรคือฝ่ายซ้าย ความรู้เบสิคแบบ 101

ภัควดี วีระภาสพงษ์ 

12 hours ago
·
เรื่องการนิยามแนวคิดทางการเมืองของคนหรือกลุ่มคนเป็น "ฝ่ายซ้าย" "ฝ่ายขวา" แบบเหมารวม เป็นเรื่องที่เราเคยพยายามทักท้วงเมื่อนานมาแล้ว แต่ก็โดนหลายคนแย้งว่า เขาจะนิยามยังไง มันก็ไม่ผิด และถึงเขาจะนิยามเสรีนิยมเป็นฝ่ายซ้าย มันก็ไม่ผิด เพราะสมัยก่อนพวกเสรีนิยมมันอยู่ "ทางซ้าย" ของพวกอนุรักษ์นิยมไง

โอเค ไม่ผิดก็ไม่ผิด แต่เราจะขออธิบายตามความเข้าใจของเราละกัน ซึ่งเราก็ไม่ได้มีความรู้อะไรมาก เราก็มีแค่ความรู้แบบเบสิค 101

 
สเตตัสนี้มาจากประเด็นที่เราเห็นบ่อยมาก นั่นคือ หลายคนมักวิจารณ์พรรคส้มว่าเป็น "ฝ่ายซ้าย" แต่ทำไมทำแบบนั้นแบบนี้ที่ไม่ "ซ้าย"

ในความเห็นของเรา พรรคส้มไม่ใช่ "ฝ่ายซ้าย" ในเฉดแนวคิดแบบสังคมนิยมใดๆ เลย การไปนิยามพรรคนี้ว่าเป็นฝ่ายซ้าย มันเลยทำให้เกิดการวิพากษ์วิจารณ์ที่ไปผิดทิศผิดทางบ่อยๆ อย่างน้อยก็ในความคิดเห็นของเรา
เรามองว่าพรรคส้มเป็นพรรคที่มีแนวคิดหลักคือเสรีนิยม แต่มีบางปีกในพรรคที่มีแนวคิดแบบสังคมนิยมอยู่บ้าง นี่เป็นเรื่องธรรมดาของพรรคการเมือง ในพรรคอนุรักษ์นิยม บางทีก็มีปีกเสรีนิยมหรือสวัสดิการนิยมมาเกาะเกี่ยวได้ ลองนึกถึงพรรคไทยรักไทยยุคแรก การที่พรรคส้มจะมีปีกสังคมนิยม มีนโยบายที่เป็นประโยชน์ต่อแรงงาน ฯลฯ มันเป็นเรื่องปรกติของพรรคการเมืองที่พยายามมีฐานเสียงครอบคลุมให้มากที่สุด แต่เรายังมองว่า ทั้งตัวแกนนำ สมาชิกพรรคส่วนใหญ่ และทิศทางของพรรค มันมีลักษณะเสรีนิยมมากกว่าเป็นฝ่ายซ้ายสังคมนิยม

ถ้าอนุรักษ์นิยมคือการรักษาสถานภาพคงเดิมของสังคมไว้ อนุรักษ์นิยมก้าวหน้าคือการพยายามปรับเปลี่ยนกลไกบางอย่างในสังคมให้รองรับการเปลี่ยนแปลงอย่างช้าๆ โดยที่ควบคุมความเปลี่ยนแปลงนั้นได้ และผู้ควบคุมความเปลี่ยนแปลงคือชนชั้นนำเดิม

 
แนวคิดเสรีนิยมมันเกิดมาพร้อมกับระบบทุนนิยม เสรีนิยมพบว่าชนชั้นนำเดิมมันเป็นอุปสรรคต่อการสะสมทุนและการปลดปล่อยพลังการผลิต เสรีนิยมต้องการให้สังคมค่อยๆ เปลี่ยนแปลงภายใต้การควบคุมเช่นกัน แต่ต้องการให้กลุ่มของตัวเองเข้าไปมีบทบาทในการชี้นำและควบคุมการเปลี่ยนแปลงด้วย ชนชั้นนำเดิมจะยังอยู่ก็ได้ แต่ต้องจำกัดอำนาจให้อยู่ในที่ทาง ยกเลิกการใช้อำนาจตามอำเภอใจ

พวกเสรีนิยมไม่ได้ไม่ชอบอำนาจนิยมนะ แต่ไม่ชอบการไม่มีมาตรฐาน ไม่ชอบความไม่แน่นอน ไม่ชอบความเอาแต่อำเภอใจ ในแง่นี้แนวคิดเรื่อง "สิทธิ" มันเลยเกิดมาพร้อมกับการที่เสรีนิยมปะทะกับชนชั้นนำ สิทธิที่สำคัญที่สุดของเสรีนิยมคือ สิทธิในทรัพย์สิน คุณจะรับประกันสิทธิในทรัพย์สินของตัวเองได้ คุณต้องมีสิทธิเท่าเทียมกันเบื้องหน้ากฎหมาย มันถึงเป็นที่มาของคำว่า "คนเท่ากัน" แนวคิดคนเท่ากันไม่เกี่ยวกับการแก้ไขความเหลื่อมล้ำ มันแค่บอกว่า จะยากดีมีจนเชื้อชาติชาติพันธุ์ไหน ขอให้ได้รับการปฏิบัติอย่างมีมาตรฐานเหมือนกันหมดจากกลไกของรัฐและกฎหมาย

แนวคิดเรื่องสิทธิของพวกเสรีนิยมมันให้ประโยชน์แก่ชนชั้นล่างด้วย พวกเสรีนิยมไม่ได้รักใคร่อาทรชนชั้นล่างขนาดนั้น แต่ในช่วงเริ่มต้น กระฎุมพีมันมีน้อยและมันอยู่ตรงกลาง ข้างบนก็ทรงอำนาจ ข้างล่างก็น่ากลัว การพยายามสร้างบรรทัดฐานให้ทุกคนได้ประโยชน์ มันช่วยเสริมพลังให้กลุ่มของตัวเองมากกว่าจะเรียกร้องให้ตัวเองกลุ่มเดียว

แต่สิทธิของเสรีนิยมมันตั้งอยู่บนฐานของปัจเจกบุคคลนิยม มันเป็นแนวคิดว่าบุคคลแต่ละคนมีสิทธิเท่ากันและมีสิทธิบางอย่างที่พรากไปไม่ได้ (โดยเฉพาะสิทธิในทรัพย์สิน) เสรีนิยมค่อนข้างต่อต้านสิทธิที่มีลักษณะแบบหมู่คณะด้วยซ้ำ สิทธิแบบเสรีนิยมนี่แหละที่ค่อยๆ พัฒนามาเป็น "สิทธิมนุษยชน" ซึ่งตอนหลังอาจมีการใช้คำที่เอ่ยถึงสิทธิของหมู่คณะ (เช่น สิทธิชุมชน) บ้าง แต่โดยพื้นฐานก็ยังตั้งอยู่บนปัจเจกบุคคลนิยม

ส่วนพวกสังคมนิยม โดยเฉพาะสังคมนิยมปฏิวัติ ถ้าเอาโดยเคร่งครัดแล้ว มันไม่ค่อยพูดเรื่องสิทธินะ มันพูดเรื่องความเป็นธรรมของสังคม มันมองจากภาพใหญ่ลงมา พลังการผลิตของทุนพัฒนามาจนล้นเหลือ แต่ทำไมชนชั้นที่มีแค่ 1% ครอบครองความมั่งคั่งไว้หมด แล้วปล่อยให้ชนชั้นที่มีจำนวน 99% ลำบาก เราต้องปฏิวัติรื้อโครงสร้าง เอาพลังการผลิตของทุนมาปรับใหม่ให้คนทั้ง 100% ได้ประโยชน์ จะได้เกิดความกลมกลืน harmony งดงามของสังคมคอมมิวนิสต์ มนุษย์ไม่ต้องทนทุกข์อยู่กับความขัดแย้งของทุน (ฟังดูเพ้อเจ้อ แต่มันก็ไม่เพ้อเจ้อไปกว่าความเชื่อในกลไกตลาดเสรีของพวกเสรีนิยมหรอก)

ดังนั้น เวลาเราเห็นคนที่นิยามตัวเองเป็นมาร์กซิสต์และนิยมการปฏิวัติพูดคำว่า "สิทธิมนุษยชน" เราก็จะอึ้งๆ หน่อย แบบว่าเอาจริงเหรอ เพราะถ้าปฏิวัติจริง แล้วต้องมีการยึดริบปัจจัยการผลิตหรือโอนถ่ายกิจการเป็นของชาติขึ้นมา คำว่า "สิทธิมนุษยชน" มันจะกลับมารัดคอตัวเอง เราว่าไม่จำเป็นอย่าใช้คำนี้ มีวิธีพูดอย่างอื่นคำอื่นอีกเยอะที่จะหมายถึงความเป็นธรรมทางสังคม และถ้ากลุ่มนี้จะพูดเรื่องสิทธิ ก็น่าจะเป็นสิทธิที่วางรากฐานอยู่บนความเป็นหมู่คณะมากกว่า เช่น สิทธิแรงงาน สิทธิในการจัดตั้ง

แล้วพอเราเห็นคนนิยามตัวเองเป็นมาร์กซิสต์ออกมาบอกว่า "การวิจารณ์ชาวบ้านเป็นสิ่งไม่ถูกต้อง" เรามักจะถึงขั้นเหม่อ ถ้าย้อนไปยุคมาร์กซิสต์ เลนินนิสต์ เหมาอิสต์ พรรคคอมมิวนิสต์ต่างๆ คุณจะได้ยินคำว่า "ให้การศึกษาแก่ประชาชน" "โรงเรียนการเมือง" "ปลุกจิตสำนึกทางชนชั้น" "สร้างวัฒนธรรมมวลชนขึ้นมาใหม่" ฯลฯ คำและการปฏิบัติเหล่านี้ไม่ใช่การ "วิจารณ์ชาวบ้าน" หรือ? มันคือการบอกว่าสิ่งที่ชาวบ้านเป็นคือสิ่งที่ไม่เพียงพอและต้องปรับเปลี่ยน พวกที่บอกว่าสิ่งที่ชาวบ้านเป็นคือสิ่งที่ดีอยู่แล้วคือพวกประชานิยม

ถ้าถามว่าพวกสังคมนิยมปฏิวัติที่อยากเปลี่ยนชาวบ้าน แบบนี้มีความเป็นอีลีทไหม มันก็มีนั่นแหละ ตอนหลังมันถึงต้องมีแนวคิดแบบ organic intellectual เพิ่มเข้ามา (นี่เดาเอา เราก็ไม่เคยอ่านกรัมชี)

แต่การวิจารณ์ชาวบ้านของฝ่ายสังคมนิยมปฏิวัติก็ไม่เหมือนกับพวกอนุรักษ์นิยมหรือเสรีนิยม พวกอนุรักษ์นิยมมองชนชั้นล่างเป็นคนละสปีชีส์กับตัวเองไปเลย ส่วนพวกเสรีนิยมนั้น ถ้ามีชนชั้นล่างสะสมทุนจนถีบตัวขึ้นมาได้ เขาก็พร้อมรับเข้ามาเพิ่มจำนวนให้กับฝ่ายตัวเอง ในข้อแม้ว่าชนชั้นล่างนั้นต้องเปลี่ยนตัวเองให้เข้ากับพวกเขา ส่วนพวกสังคมนิยมมีความเชื่อความศรัทธาในประชาชนรากหญ้าว่าสามารถเปลี่ยนตัวเองเป็นคนใหม่ได้

ยังมีอีกกลุ่มหนึ่งที่ไม่เข้าพวกกับใคร นั่นคือกลุ่มคนที่รักษาวิถีชีวิตดั้งเดิม ส่วนใหญ่เป็นคนชาติพันธุ์ เกษตรกร ฐานคิดเรื่องสิทธิของคนกลุ่มนี้ก็ตั้งอยู่บนความเป็นหมู่คณะบวกกับจารีตดั้งเดิม สิทธิชุมชน โฉนดชุมชน อะไรแบบนี้ พวกเขาจะใช้คำว่า "สิทธิมนุษยชน" เวลาปะทะกับรัฐหรือถูกรัฐละเมิด แต่สิทธิที่พวกเขาเรียกร้องก็ไม่ใช่สิทธิมนุษยชนแบบที่เราเข้าใจกัน โดยเฉพาะไม่ใช่สิทธิในการครอบครองทรัพย์สินในแบบปัจเจกสุดขั้วอย่างพวกเสรีนิยม โดยส่วนตัวเราจะเห็นใจกลุ่มหลังนี้มากที่สุด เพราะเขาแทบจะต้องปะทะกับทุกแนวคิดเลยในยุคทุนนิยม และสมมติพรรคส้มมีอำนาจ เราคิดว่าความขัดแย้งแรกสุดจะเกิดขึ้นระหว่างนโยบายเศรษฐกิจของพรรคส้มกับคนกลุ่มนี้ ถึงแม้ว่าในพรรคส้มจะมีตัวแทนของคนกลุ่มนี้อยู่ก็ตาม

ในบรรดาแนวคิดชุมชนนิยม สังคมนิยม เสรีนิยม อนุรักษ์นิยม มันยังมีเฉดต่างๆ ที่ผสมผสานกันเยอะแยะไปหมด ดังนั้น ถ้าเรียกแนวคิดทางซ้ายของอนุรักษ์นิยมว่า "ฝ่ายซ้าย" หมด เราว่ามันไม่ช่วยให้เกิดความเข้าใจอะไรขึ้นมาเลย มันจะกลายเป็นการวิจารณ์ผิดฝาผิดตัว ไม่ได้วิจารณ์ในสิ่งที่เขาเป็น แล้วก็เถียงกันวนลูปไปเรื่อยๆ มันจะดีกว่าไหมถ้าระบุชื่อแนวคิดของคนหรือกลุ่มคนออกมาให้ชัดๆ ไปเลย แม้ว่าจะเป็นการระบุแบบหยาบๆ แต่ก็คงไม่หยาบง่ายเท่าคำว่า "ฝ่ายซ้าย" กระมัง

https://www.facebook.com/phakh.wdi.wira.phas.phngs.2025/posts/3247067798837451