ดูเหมือนว่ารัฐบาลหนู รู้วิธีสกัดกั้นสารหนูในแม่น้ำกกและสายแล้วละ คิดจะทำ ‘ฝายอัจฉริยะ’ ดักตะกอนพิษอย่างละเอียด เตรียมนำร่องในพื้นที่แม่สาย ๑๘ เดือน มิใยผู้เชี่ยวชาญติ ระวังหน้าน้ำหลากเครื่องดักไม่อยู่ จะยิ่งกระจายไปทั่วยิ่งกว่า
ท่ามกลางความหวาดระแวงและกังวลของประชาชน เรื่องสารพิษในแม่น้ำ ตามผลสำรวจโพลสวนดุสิตที่พบว่าขณะนี้คนเกือบ ๔๗% เป็นกังวลเรื่องสารพิษปนเปื้อนนี้มาก ขณะที่จำนวนพอๆ กันไม่ค่อยเชื่อมั่นว่ารัฐบาลจะแก้ไขปัญหานี้ได้
รัฐบาล อนุทิน ชาญวีรกุล ยังคงผลักดันการแก้ปัญหาด้วยการไล่จับสารพิษในแม่น้ำ เป็นโครงการเฉพาะหน้าและระยะยาว กระทรวง อจ.เชน แถลงผ่านรองโฆษกสำนักนายกฯ ยศร้อยเอกหญิง ว่าใช้นวัตกรรมระดับอัจฉริยะเข้ามาจัดการ หวังผลหลังฤดูฝนปี ๒๕๗๐
หลังจากทำการทดลองกับแบบจำลองแม่น้ำต่อเนื่อง ๕๒๓ วัน ทีมวิจัยของคณะกรรมการ สกสว. มหาวิทยาลัยนเรศร ได้สร้างเครื่องผันน้ำขุ่นเข้าสู่บ่อริมตลิ่งเพื่อแยกตะกอนออกจากน้ำ ด้วยระบบอัตโนมัติที่ใช้ ‘เอไอ’ ควบคุมเป็นขั้นตอน ‘ดัก ตก ดูด รีด คืน’
‘คาดว่า’ “จะช่วยลดสารหนูที่ไหลลงพื้นที่นาข้าวได้ประมาณ ๙๔%” จึง “เตรียมลงพื้นที่สำรวจจุดก่อสร้างบ่อดักและบำบัดตะกอนครบวงจรที่บ้านเหมืองแดง อำเภอแม่สาย และบริเวณฝายเชียงราย” นอกนั้นยังมีโครงการคู่ขนานตรวจกรองน้ำดื่ม
มีการ “วิเคราะห์ไอโซโทปหรือลายนิ้วมือของสารหนู” ในการบำบัดตะกอน โครงการนี้จะไปลงพื้นที่ท่าตอน เชียงใหม่ และอำเภอเมืองเชียงราย เป็นการนำร่องพร้อมกันไปด้วย โยจะนำความรู้เหล่านี้ไปหารือร่วมกับคณะทำงานเมียนมาและจีน ช่วง ๒๔-๒๖ พ.ย.นี้
อย่างไรก็ดีวิธีการสร้างฝายดักตะกอนนี้ มีผู้เชี่ยวชาญและนักวิชาการเรื่องน้ำ อย่างน้อย ๓ คน ได้ให้ความเห็นตักเตือนรัฐบาลตั้งแต่ช่วงแรกๆ เมื่อเกิดปัญหาสารพิษปนเปื้อนนี้แล้ว ทั้ง ครูตี๋ นิวัฒน์ ร้อยแก้ว ประธานกลุ่มรักษ์เชียงของ
ซึ่งได้ปฎิเสธวิธีการดังกล่าวมาตั้งแต่ปีที่แล้ว เขาบอกว่าให้ดูบทเรียนในอดีต กรณีสารตะกั่วปนเปื้อนในลำห้วยคลิตี้ อ.ศรีสวัสดิ์ กาญจนบุรี การสร้างฝายประสบความล้มเหลวเมื่อเกิดสถานการณ์น้ำหลาก แม่น้ำกกและสายใหญ่กว่าลำห้วยมาก ยิ่งเสี่ยงสูง
นักวิชาการอีกสองคน รศ.สิตางศุ์ พิลัยหล้า ม.เกษตรฯ กับ ผศ.ดร.เสถียร ฉันทะ ม.ราชภัฏเชียงราย ให้ความเห็นไปในทางเดียวกัน ว่าการทดลองกับของจริงไม่เหมือนกัน อจ.สิตางค์ว่า “ถึงอย่างไรก็ต้องแก้ไขที่แหล่งกำเนิดสารพิษ”
ข้อสำคัญ “ในบริบทของแม่น้ำกก คือ ลักษณะทางกายภาพของแม่น้ำที่ไม่ได้มีความลึกและไหลผ่านพื้นที่ราบ ทำให้การดักตะกอนสามารถดำเนินการได้เฉพาะช่วงฤดูแล้งเท่านั้น” ดร.เสถียรกล่าว
(https://www.facebook.com/newstransborder/posts/017zSyETcizZ, https://tna.mcot.net/tna/th/news/list/174817M0iXqcU3Q และ https://www.matichon.co.th/local/quality-life/news_5985286Z73O3an93fA)
