🔸กลไกระงับข้อพิพาท UNCLOS” เป็นยังไง และโจทย์ของรัฐบาลไทยหลังจากนี้

prachatai
@prachatai

กลไกระงับข้อพิพาท UNCLOS” เป็นยังไง และโจทย์ของรัฐบาลไทยหลังจากนี้

1. หลายคนคงได้ยิน อนุทิน ชาญวีรกูล นายกฯ ให้สัมภาษณ์กับสื่อ เมื่อวานนี้แล้วว่า ที่ประชุม สมช. มีมติเห็นชอบ ยกเลิกข้อตกลงร่วม MOU44 แล้ว เหลือแต่เพียงเสนอเข้าที่ประชุม ครม. เท่านั้น ซึ่งยังไม่ทราบว่าจะใช้ระยะเวลาเท่าใด แต่จะดำเนินการให้เร็วที่สุด

2. อนุทิน เผยว่า หลังจากนี้เรื่องเขตแดนจะไปดำเนินการโดยผ่านกลไกศาลและอนุญาโตตุลาการระหว่างต่างประเทศ ของอนุสัญญาแห่งสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล หรือ UNCLOS ซึ่งทั้งไทย และกัมพูชา เป็นรัฐภาคี

3. กล่าวโดยย่อ UNCLOS หรือเรียกชื่อเล่นว่า “อันครอส” เปรียบเสมือนกติการะดับสากลที่อนุญาตให้รัฐชายฝั่งสามารถอ้างสิทธิ์ และใช้ทรัพยากรทางทะเลได้อย่างเหมาะสม ไปจนถึงการกำหนดกลไกการระงับข้อพิพาทเขตแดนทางทะเล

4. ภายใต้ “UNCLOS” จะมีกลไกการระงับข้อพิพาทหลัก ๆ 3 แนวทาง คือ
- ให้อนุญาโตตุลาการระหว่างประเทศ เข้ามาตัดสิน
- ศาลกฎหมายทะเลระหว่างประเทศ
- ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ หรือที่คนไทยคุ้นเคยในชื่อ "ศาลโลก"

5. อาจารย์ภัทรพงษ์ แสงไกร จากคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เผยว่า ตัวอนุสัญญา UNCLOS ให้อำนาจแก่รัฐคู่กรณีในการฟ้องคดีในกลไกอนุญาโตตุลาการระหว่างประเทศ (ยกตัวอย่าง กรณีของทะเลจีนใต้ ฟิลิปปินส์ ฟ้องจีน) หรือหากไม่อยากไปอนุญาโตตุลาการ ก็สามารถไปทำความตกลงที่ศาลโลก ณ กรุงเฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์ หรือศาลกฎหมายทะเลระหว่างประเทศ ซึ่งการระงับข้อพิพาทจะจบลงในกลไกใดกลไกหนึ่ง

6. อย่างไรก็ดี เนื่องด้วยประเทศไทยกังวลเรื่องการเข้ากระบวนการศาลโลกมาโดยตลอด เนื่องจากเคยมีบทเรียนเรื่องคดีดขาพระวิหาร ทำให้ประเทศไทยตั้งข้อสงวนไว้ว่าจะไม่ยอมรับขอบเขตอำนาจของศาลโลกในการแก้ไขพิพาทในการกำหนดเขตแดนทางทะเล

7. อ.ภัทรพงษ์ มองว่า ต่อให้มีการตั้งข้อสงวน แต่ในอนุสัญญายังบังคับให้รัฐภาคีระงับข้อพิพาทด้วยวิธีอื่นๆ อย่างการให้รัฐคู่พิพาทตั้งคณะกรรมการระหว่างประเทศขึ้นมา หรือเราจะเรียกกระบวนการนี้ว่า “Compulsory Conciliation”

8. กระบวนการของ Compulsory Conciliation ที่ว่านี้คือการตั้งผู้ทรงคุณวุฒิมาเป็นคนกลาง เพื่อรับฟังท่าทีของทั้ง 2 ฝ่าย และเสนอทางออกอย่างเป็นรูปธรรม

9. ก่อนหน้านี้ มีประเทศที่ใช้กระบวนการนี้ในการแก้ไขปัญหา คือ ติมอร์เลสเต และออสเตรเลีย ซึ่งมีข้อพิพาทเรื่องผลประโยชน์ทรัพยากรทางทะเล โดยเฉพาะแหล่งขุดน้ำมัน เหนือทะเลติมอร์ ตั้งแต่ปี 2545 และสิ้นสุดในปี 2561 โดยอาจารย์ภัทรพงษ์ อธิบายว่า ตอนที่ออสเตรเลีย เห็นว่าติมอร์ จะรับสัตยาบันในอนุสัญญา UNCLOS ทางออสเตรเลีย ก็ชิงประกาศไม่รับอำนาจอนุญาโตตุลาการ และศาล ในเรื่องเกี่ยวกับการกำหนดเขตแดนทางทะเล

10. ส่งผลให้เมื่อติมอร์ เข้าใน UNCLOS แล้ว ต้องไปใช้กระบวนการไกล่เกลี่ย - ‘Compulsory Conciliation’ เมื่อปี 2559 และได้มีการเซ็นสนธิสัญญาตกลงทั้ง 2 ประเทศ ทำให้ทางติมอร์ ได้ส่วนแบ่งรายได้จากแหล่งขุดน้ำมัน สูงถึง 70% โดยเฉพาะจากแหล่งน้ำมันที่ใหญ่ที่สุด ‘Greater Field Sunrise’ จากเดิมที่ต้องแบ่งเท่ากันทั้ง 2 ประเทศ และออสเตรเลียสูญเสียอำนาจทางกฎหมายและการจัดการในแหล่งขุดน้ำมัน

11. อย่างไรก็ดี ทางอาจารย์นิติศาสตร์ ให้ความเห็นด้วยว่า หากไทย-กัมพูชา เดินเข้าสู่กระบวนการเจรจานี้อาจจะมีข้อกังวลอย่างน้อย 2 ประการ 1. คำตัดสินในอย่างไรจึงจะเรียกว่า "ชนะ" ข้อนี้เป็นเรื่องการวางยุทธศาสตร์การสู้คดี และ 2. ไม่มีใครกล้าฟันธง 100% ว่าผลการตัดสินจะเป็นอย่างไร

12. ทำไมเรื่องคำตัดสินเป็นเรื่องที่คาดเดายาก อาจารย์ภัทรพงษ์ ให้ความเห็นว่า เพราะการตัดสินของ UNCLOS มีการระบุถึงหลักการแบ่งกันอย่างเที่ยงธรรม (Equitable Solution) อาจารย์เน้นย้ำว่า “ความเที่ยงธรรม” ไม่ใช่ตวามเท่าเทียม ไม่เหมือนกับการขีดเส้นตรงกลางแล้วแบ่งกัน 50 ต่อ 50 เพราะการขีดเส้นแบ่งตรงกลาง ซึ่งไม่ได้เที่ยงธรรมเสมอไป

13. โดยข้อต่อสู้ของกัมพูชา เขามองออกก็คือ กัมพูชาเป็นประเทศเล็ก เป็นประเทศกำลังพัฒนา ทางออกทะเลกับเวียดนามก็น้อย ประกอบกับประเทศไทยเป็นประเทศที่พัฒนามากกว่ากัมพูชาด้วย เป็นไปได้ว่าหากตัดสินบนหลักการนี้กัมพูชาอาจจะได้ผลประโยชน์มากขึ้น แต่อย่างไรก็ตาม หากทั้ง 2 ประเทศเจรจากันและตกลงกันได้ก่อน ก็ถือว่าทั้ง 2 ฝ่ายเห็นว่าผลของการเจรจานั้น "เที่ยงธรรม" แล้ว แต่หากตกลงกันไม่ได้ ก็อาจจะมีคนกลางมาชี้ว่าแบ่งอย่างไรจึงจะเที่ยงธรรม

14. อาจารย์ธรรมศาสตร์ มองว่า แนวทางระงับข้อพิพาทที่ดีที่สุด คือการพยายามเจรจากัน 2 ฝ่ายให้บรรลุข้อตกลงที่ยอมรับร่วมกันได้ หากฝ่ายไทยเห็นว่าการอ้างสิทธิของกัมพูชาไม่เป็นไปตาม UNCLOS ก็อาจจะแก้ไขแผนผังพื้นที่ทับซ้อนกันใหม่แล้วจึงเจรจา

15. แต่หากเจรจากันไม่ได้ ก็มีความจำเป็นต้องเตรียมตัวใช้กลไกไกล่เกลี่ยเพื่อระงับข้อพิพาทต่อไป ไม่ควรกลัวจนเกินเหตุ รวมทั้งรัฐบาลควรทำความเข้าใจกับประชาชนในเรื่องกลไกเหล่านี้ด้วย

สำหรับผู้ที่สนใจ อยากศึกษา และอ่านเรื่อง MOU44 และอนุสัญญา UNCLOS สามารถคลิกอ่านได้จากรายงานขนาดยาวของประชาไท 2 ชิ้น ใน Reply

prachatai
@prachatai
·12h
ควรยกเลิก MOU44 หรือไม่ เมื่อการระงับข้อพิพาททางทะเลภายใต้ UNCLOS ไม่อาจคาดผลได้ 100% อ่าน
https://prachatai.com/journal/2026/03/116625


prachatai
@prachatai
·
12h
รู้จัก MOU 44 แบบง่าย-ครอบคลุม กางเหตุผล ยกเลิก vs ไม่ยกเลิก อ่าน
https://prachatai.com/journal/2026/02/116500



https://x.com/prachatai/status/2047586722607996985