วันอาทิตย์, พฤศจิกายน 15, 2569

เปรียบเทียบ "แม่น้ำสาย" ก่อนทำเหมืองแร่ในเมียนมา เห็นแล้วจะตกใจ ! - นักวิชาการเสนอรัฐบาลให้ตรวจสอบ "บริษัทไทย" ที่เกี่ยวกับการลงทุน และนำเข้าแร่จากเมียนมา ขณะที่สภาพ "#แม่น้ำสาย" ขุ่น-สีเข้ม ทำให้ภาคประชาชนห่วงสารตกค้างในดิน-น้ำ ปนเปื้อนสู่ห่วงโซ่อาหารระยะยาว









.....

การหารือทวิภาคีและการดำเนินมาตรการภายในประเทศเมื่อเร็วๆ นี้ เกี่ยวกับปัญหาการปนเปื้อนของโลหะหนักอย่างรุนแรงในแม่น้ำสาย (และแม่น้ำกก) ได้นำไปสู่ความคืบหน้าสำคัญทั้งในด้านการทูตและการติดตามตรวจสอบ ดังนี้:

1. การหารือทวิภาคีระดับสูงและการตอบสนองจากเมียนมา

การดำเนินการทางการทูต: เจ้าหน้าที่ระดับสูงของไทย (รวมถึงการเดินทางเยือนเมียนมาในระดับทางการ) ได้หยิบยกประเด็นการเพิ่มขึ้นอย่างน่าตกใจของสารพิษที่ไหลปนเปื้อนลงสู่แหล่งน้ำขึ้นมาหารืออย่างเป็นทางการ ข้อมูลจากการติดตามตรวจสอบด้านสิ่งแวดล้อมพบว่า ระดับสารหนูในแหล่งน้ำบริเวณชายแดนสูงเกินเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัยไปหลายเท่าตัว ซึ่งมีสาเหตุหลักมาจากการทำเหมืองแร่ในพื้นที่ต้นน้ำในรัฐฉานของเมียนมา (ได้แก่ เหมืองทองคำ เหมืองแมงกานีส และเหมืองตะกั่ว)

ข้อตกลงจัดตั้งคณะทำงานร่วม: ในระหว่างการหารือระหว่างไทยและเมียนมา ฝ่ายเมียนมาได้แสดงความพร้อมที่จะให้ความร่วมมือ นำไปสู่การบรรลุข้อตกลงอย่างเป็นทางการในการจัดตั้งคณะทำงานร่วมทวิภาคี เพื่อดูแลด้านคุณภาพน้ำและการประสานงานด้านสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดน

การลงพื้นที่ตรวจสอบในระยะอันใกล้: คณะทำงานดังกล่าวได้กำหนดตารางการดำเนินงานเบื้องต้นไว้ในช่วงปลายเดือนพฤศจิกายน (โดยเฉพาะวันที่ 25–26 พฤศจิกายน) ซึ่งรวมถึงแผนการลงพื้นที่ร่วมกันเพื่อตรวจสอบบริเวณต้นน้ำและประเมินสถานการณ์การปนเปื้อนด้วยตนเอง

2. มาตรการของรัฐบาลไทยและการติดตามตรวจสอบภายในประเทศ

เครือข่ายการติดตามตรวจสอบอัตโนมัติ: เพื่อเปลี่ยนจากการสุ่มตรวจเป็นครั้งคราวมาเป็นการเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง หน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมของไทยได้ติดตั้งสถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำแบบอัตโนมัติในจุดสำคัญตลอดแนวแม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำกก (เช่น บริเวณใกล้จุดสูบน้ำและจุดตรวจของตำรวจในจังหวัดเชียงราย) ระบบเหล่านี้จะทำหน้าที่แจ้งเตือนภัยล่วงหน้าเมื่อตรวจพบระดับโลหะหนักหรือค่าความขุ่นของน้ำพุ่งสูงขึ้น

การตรวจสอบห่วงโซ่อุปทานและการนำเข้าแร่: ท่ามกลางแรงกดดันที่เพิ่มขึ้นจากนักวิชาการ ภาคประชาสังคม และฝ่ายนิติบัญญัติ ที่เรียกร้องให้รัฐบาลตรวจสอบบริษัทไทยที่มีการนำเข้าแร่หรือให้เงินทุนสนับสนุนการดำเนินงานที่เกี่ยวข้องกับมลพิษดังกล่าว จึงมีการเรียกร้องให้ใช้กลไกทางการค้าและเศรษฐกิจ (เช่น การตรวจสอบการนำเข้าแมงกานีสและตะกั่วผ่านด่านชายแดนอย่างด่านแม่สาย) เพื่อกดดันให้มีการจัดการด้านสิ่งแวดล้อมที่ดีขึ้น

แรงกดดันในระดับภูมิภาคและระดับไตรภาคี: ฝ่ายนิติบัญญัติและเครือข่ายภาคประชาชนในพื้นที่ยังได้ผลักดันให้มีการขยายขอบเขตการดำเนินการทางการทูต โดยเสนอให้มีการหารือไม่เพียงแค่กับเมียนมาเท่านั้น แต่ยังรวมถึงประเทศเพื่อนบ้านอื่นๆ เช่น จีน (เนื่องจากการดำเนินงานในพื้นที่ต้นน้ำบางแห่งเกี่ยวข้องกับกลุ่มผู้ประกอบการเหมืองแร่ที่ได้รับการสนับสนุนจากจีน) เพื่อขออนุญาตติดตั้งอุปกรณ์ติดตามตรวจสอบข้ามพรมแดนในพื้นที่ที่อยู่ลึกขึ้นไปใกล้กับต้นน้ำอีกด้วย มีการตรวจพบโลหะหนักชนิดใดบ้างในแม่น้ำสายและแม่น้ำกก และจังหวัดเชียงรายมีมาตรการจัดการความปลอดภัยของน้ำประปาอย่างไร?

1. ระดับโลหะหนักที่ตรวจพบในแม่น้ำสายและแม่น้ำกก

จากการติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำเมื่อเร็วๆ นี้ โดยกรมควบคุมมลพิษ กระทรวงสาธารณสุข และสถาบันการศึกษาในพื้นที่ (เช่น มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง) พบว่ามีการปนเปื้อนของโลหะหนักในระดับที่น่ากังวลในระบบแม่น้ำสาย แม่น้ำกก และแม่น้ำรวก:

การพุ่งสูงขึ้นของสารหนู: สารปนเปื้อนที่น่ากังวลที่สุดคือสารหนู ซึ่งตรวจพบในระดับที่สูงเกินเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัยไปมาก โดยมีการออกประกาศเตือนภัยด้านสุขภาพในหลายตำบลของอำเภอแม่สาย เนื่องจากพบความเข้มข้นของสารหนูสูงถึง 0.284 มิลลิกรัมต่อลิตร (ppm) ซึ่งสูงกว่าเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัยสำหรับแหล่งน้ำดื่มหรือแหล่งน้ำผิวดินของประเทศไทยถึงประมาณ 25–28 เท่า

ตะกั่ว แคดเมียม และปรอท: การตรวจวิเคราะห์อย่างครอบคลุมในจุดต่างๆ ตลอดลุ่มแม่น้ำสายและแม่น้ำกก ยังพบปริมาณตะกั่วเกินเกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัยในบางจุด รวมถึงตรวจพบแคดเมียมและปรอทในปริมาณเล็กน้อย อีกทั้งยังพบปัญหาความขุ่นสูงและการปนเปื้อนของธาตุเหล็ก ซึ่งคาดว่ามีสาเหตุมาจากเศษวัสดุจากการทำเหมืองแร่ที่ไหลมาจากพื้นที่ต้นน้ำ

ผลกระทบต่อสาธารณสุข: การติดตามตรวจสอบทางชีวภาพในกลุ่มประชากรที่สัมผัสกับแหล่งน้ำดังกล่าวพบว่า ประชาชนในพื้นที่และเด็กวัยเรียนที่ใช้น้ำที่ยังไม่ได้ผ่านการบำบัดหรือใช้น้ำบาดาลใกล้แม่น้ำ มีระดับตัวบ่งชี้การสะสมของโลหะหนักในร่างกายสูงขึ้น (บางรายตรวจพบการสะสมของสารเคมีในระดับผิดปกติจากการตรวจสุขภาพ) นอกจากนี้ ยังมีรายงานการเกิดอาการระคายเคืองผิวหนังและผื่นคันจากการสัมผัสน้ำโดยตรง

2. ความปลอดภัยของน้ำประปาและมาตรการจัดการในจังหวัดเชียงราย

เนื่องจากแหล่งน้ำดิบที่เคยใช้สำหรับระบบประปาเทศบาลได้รับผลกระทบจากการปนเปื้อนอย่างรุนแรง วิกฤตการณ์นี้จึงส่งผลกระทบโดยตรงต่อการจัดหาน้ำอุปโภคบริโภคในพื้นที่ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจึงได้ดำเนินมาตรการฉุกเฉิน ดังนี้:

ข้อจำกัดและการฟื้นฟูบางส่วนโดยการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.): การประปาส่วนภูมิภาคจำเป็นต้องระงับหรือลดกำลังการผลิตน้ำประปาลงชั่วคราว ในช่วงเวลาที่ระดับความเป็นพิษในแหล่งน้ำดิบพุ่งสูงขึ้น ปัจจุบันมีการกู้คืนปริมาณน้ำที่จ่ายได้บางส่วน (อยู่ที่ประมาณ 80%) หลังจากเพิ่มความเข้มข้นในกระบวนการบำบัดน้ำและจัดหาแหล่งน้ำทางเลือกอื่น อย่างไรก็ตาม มีการแจ้งเตือนอย่างเคร่งครัดไม่ให้ประชาชนนำน้ำดิบจากแม่น้ำมาใช้โดยตรง

แผนการจัดหาน้ำดิบจากแหล่งอื่น: เพื่อให้มั่นใจว่าจะมีน้ำที่สะอาดและปลอดภัยไว้ใช้ในระยะยาว หน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้วางแผนโครงสร้างพื้นฐานสำรองโดยแบ่งออกเป็นหลายระยะ ดังนี้:

ระยะที่หนึ่ง: การเตรียมระบบเพื่อผันและส่งน้ำจากแหล่งอื่นจากแม่น้ำโขงเข้าสู่พื้นที่แม่สายอย่างปลอดภัย
ระยะที่สอง: การใช้ร่องน้ำแม่ลาวเพื่อขยายและสร้างเสถียรภาพให้กับเครือข่ายการกระจายน้ำทั่วจังหวัดเชียงราย
ระยะที่สาม: การดึงน้ำจากแม่น้ำคำในตำบลแม่คำ (อำเภอแม่จัน) มาใช้เป็นแหล่งน้ำสะอาดสำรองเพิ่มเติม

คำแนะนำสำหรับประชาชนและประกาศเตือนภัยด้านสาธารณสุข: กรมควบคุมโรคและกระทรวงสาธารณสุขได้ออกคำแนะนำอย่างชัดเจนให้ประชาชนงดการนำน้ำดิบจากแม่น้ำมาใช้ในการอุปโภคบริโภคหรือประกอบอาหารโดยเด็ดขาด ด้วยเหตุนี้ ครัวเรือนจำนวนมากจึงหันไปใช้น้ำดื่มบรรจุขวดแทนทั้งหมด อีกทั้งยังงดการบริโภคปลาที่จับได้จากแม่น้ำสายและแม่น้ำกก เนื่องจากมีความกังวลเรื่องการสะสมของสารพิษในห่วงโซ่อาหาร







 

at