https://www.youtube.com/shorts/n58AskGnIuI
การทำเหมืองแร่หายากกำลังเป็นพิษต่อแม่น้ำสาขาของแม่น้ำโขง คุกคาม “ครัวของโลก”
เชียงแสน ประเทศไทย (AP) — นายสุขใจ ยานา วัย 75 ปี นั่งอยู่บนหัวเรือประมงหางยาวของเขา แกะปลาตัวเล็กๆ ออกจากแหด้วยความผิดหวังกับจำนวนปลาที่จับได้ และกังวลว่าจะขายได้หรือไม่
บางวันยานาไม่ได้อะไรเลย: ความต้องการปลาลดลงเนื่องจากความกังวลเกี่ยวกับการปนเปื้อนของแม่น้ำโขงและแม่น้ำสาขาจากสารพิษที่ไหลมาจากเหมืองแร่หายากต้นน้ำ ซึ่งกำลังคุกคามผู้คนหลายล้านคนที่พึ่งพาน้ำเหล่านั้นในการทำฟาร์มและการประมง
เชียงแสน ศูนย์กลางการประมงทางตอนเหนือของประเทศไทย เป็นบ้านของครอบครัวยานามานานหลายทศวรรษ “ผมไม่รู้ว่าจะไปอยู่ที่ไหนได้อีก” เขากล่าว
.webp)
ชาวประมงสุขใจ ยานา กำลังแก้แหของเขา
การทำเหมืองแร่หายากกำลังเป็นพิษต่อแม่น้ำสาขาของแม่น้ำโขง คุกคาม “ครัวของโลก”
เชียงแสน ประเทศไทย (AP) — นายสุขใจ ยานา วัย 75 ปี นั่งอยู่บนหัวเรือประมงหางยาวของเขา แกะปลาตัวเล็กๆ ออกจากแหด้วยความผิดหวังกับจำนวนปลาที่จับได้ และกังวลว่าจะขายได้หรือไม่
บางวันยานาไม่ได้อะไรเลย: ความต้องการปลาลดลงเนื่องจากความกังวลเกี่ยวกับการปนเปื้อนของแม่น้ำโขงและแม่น้ำสาขาจากสารพิษที่ไหลมาจากเหมืองแร่หายากต้นน้ำ ซึ่งกำลังคุกคามผู้คนหลายล้านคนที่พึ่งพาน้ำเหล่านั้นในการทำฟาร์มและการประมง
เชียงแสน ศูนย์กลางการประมงทางตอนเหนือของประเทศไทย เป็นบ้านของครอบครัวยานามานานหลายทศวรรษ “ผมไม่รู้ว่าจะไปอยู่ที่ไหนได้อีก” เขากล่าว
.webp)
ชาวประมงสุขใจ ยานา กำลังแก้แหของเขา
สุขใจ ยานะ ชาวประมง กำลังสางอวนขณะจอดเรืออยู่ที่แม่น้ำกก ในอำเภอเชียงแสน ประเทศไทย เมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2026 (ภาพโดย AP/Anton L. Delgado)
ยานาเป็นหนึ่งใน 70 ล้านคนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่ที่พึ่งพาแม่น้ำโขงซึ่งมีความยาวเกือบ 5,000 กิโลเมตร (3,100 ไมล์) ความต้องการแร่ธาตุหายากที่เพิ่มขึ้นกำลังผลักดันให้เกิดการทำเหมืองอย่างไม่ควบคุม โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่เมียนมาร์ที่กำลังอยู่ในภาวะสงครามทางตะวันตก และกำลังแพร่กระจายไปยังลาวทางตะวันออก
แม่น้ำโขงเผชิญกับแรงกดดันที่เพิ่มขึ้นมานานแล้ว ตั้งแต่มลพิษจากพลาสติกไปจนถึงเขื่อนไฟฟ้าพลังน้ำที่กั้นแม่น้ำต้นน้ำ และการทำเหมืองทรายที่กัดเซาะตลิ่ง แต่ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่าสารพิษที่ไหลบ่าจากเหมืองอาจเป็นภัยคุกคามต่อการดำรงอยู่ของแม่น้ำ
การสัมผัสกับโลหะหนัก เช่น สารหนู ปรอท ตะกั่ว และแคดเมียม เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคมะเร็ง ภาวะอวัยวะล้มเหลว และความเสียหายต่อพัฒนาการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับเด็กและสตรีมีครรภ์
ประเทศไทยกำลังแบกรับผลกระทบอย่างหนักจากความเฟื่องฟูของการทำเหมืองแร่ เนื่องจากสารพิษเหล่านั้นเป็นภัยคุกคามต่อการส่งออกอาหารไปทั่วโลก ตั้งแต่ข้าวสารในซูเปอร์มาร์เก็ตของสหรัฐฯ ไปจนถึงถั่วแระญี่ปุ่นที่เสิร์ฟในญี่ปุ่น และกระเทียมที่ใช้ในครัวของมาเลเซีย การตอบสนองยังคงอยู่ในระดับท้องถิ่นและจำกัด ในขณะที่การลักลอบนำเข้าและสงครามกลางเมืองในเมียนมาร์ทำให้การแก้ไขปัญหาในระดับภูมิภาคซับซ้อนยิ่งขึ้น ซึ่งก่อให้เกิดความกังวลสำหรับประเทศปลายน้ำอย่างกัมพูชาและเวียดนาม
สุบสกุล คิดนุกอร์น จากมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย ทางภาคเหนือของประเทศไทย กล่าวว่าเกษตรกรรมเป็นกระดูกสันหลังของเศรษฐกิจในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเตือนว่าเหมืองแร่หายากกำลังทำลาย “ครัวของโลก”
สารพิษปนเปื้อนไหลบ่าเข้าสู่ประเทศไทย
.webp)
กษตรกร ลา บุญเรือง หยุดพักจากการเก็บเกี่ยวเครือกล้วย ณ ฟาร์มแห่งหนึ่งในตำบลท่าตอน ประเทศไทย เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2026 (ภาพโดย AP/Anton L. Delgado)
ขณะที่กำลังตัดหวีกล้วยในฟาร์มบนเนินเขาหมู่บ้านท่าต้น ประเทศไทย นายลาห์ บุญเรือง วัย 63 ปี ใช้ปลายนิ้วนับพืชผลที่ปนเปื้อนสารพิษที่เขาเก็บเกี่ยวได้ ทั้งข้าว กระเทียม ข้าวโพด หัวหอม มะม่วง และกล้วย
เขาใช้น้ำจากแม่น้ำกก ซึ่งเป็นสาขาของแม่น้ำโขงที่ไหลเข้าสู่ประเทศไทยจากเมียนมาร์ และเต็มไปด้วยสารพิษ ในการชลประทานไร่นาของเขา
“ทุกคนกลัวสารพิษ” เขากล่าว “ถ้าเราส่งออกไม่ได้ ชาวนาจะเป็นคนแรกที่ตาย”
ประเทศไทยเป็นหนึ่งในผู้ส่งออกข้าวรายใหญ่ของโลก ร่วมกับอินเดียและเวียดนาม โดยส่งออกข้าวและผลไม้มากกว่า 1 หมื่นล้านดอลลาร์ในปี 2024 ตามตัวเลขทางการค้าที่จัดอันดับให้สหรัฐอเมริกาเป็นผู้นำเข้าข้าวรายใหญ่ที่สุด
.webp)
คนงานเก็บเกี่ยวผลผลิตกระเทียมจากฟาร์มริมฝั่งแม่น้ำกก ในพื้นที่ท่าตอน ประเทศไทย เมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ (ภาพโดย AP/Anton L. Delgado)
“ความกังวลของเราคือสารพิษจะสะสมอยู่ในข้าวที่เราส่งออก ซึ่งจะทำให้ธุรกิจการทำนาซึ่งเป็นวัฒนธรรมของเราล่มสลาย” นิวัฒน์ รอยแก้ว ผู้ก่อตั้งสถาบันสิ่งแวดล้อมโรงเรียนแม่น้ำโขงในเชียงของ ภาคเหนือของประเทศไทย กล่าว
นักวิทยาศาสตร์ไทยพบมลพิษโลหะหนักในระดับสูงในแม่น้ำสาขาอื่นๆ ของแม่น้ำโขง เช่น แม่น้ำสายและแม่น้ำอุก
แม่น้ำโขงมีต้นกำเนิดในประเทศจีนและไหลผ่าน 5 ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ก่อนจะไหลลงสู่ทะเล ผู้คนหลายล้านคนพึ่งพาปลาจากลุ่มแม่น้ำโขงเพื่อเป็นแหล่งโปรตีน
คำเตือนต่อชนกลุ่มน้อยในภูเขาทางภาคเหนือของประเทศไทยให้หลีกเลี่ยงการใช้น้ำจากแม่น้ำนั้นสร้างความเจ็บปวดให้กับชาวลาหู ซึ่งมีชื่อเสียงในฐานะชาวประมง เซลา ลิโป วัย 56 ปี ผู้อาวุโสชาวลาหู กล่าว
“วิถีชีวิตของชาวลาหูผูกพันกับแม่น้ำเสมอ” เขากล่าว “แม่น้ำที่ปนเปื้อนได้ตัดขาดเส้นชีวิตของเรา”
.webp)
เซลา ลิโป ผู้อาวุโสชาวลาหู่ หยุดพักหลังจากจัดเรียงฟืนใกล้บ้านของเขาในท่าตอน ประเทศไทย เมื่อวันศุกร์ที่ 20 กุมภาพันธ์ 2026 (ภาพโดย AP/Anton L. Delgado)
แนวทางแก้ไขเป็นแบบท้องถิ่นและมีข้อจำกัด
รัฐบาลไทยกล่าวว่ามีอำนาจต่อรองน้อยมากต่อการทำเหมืองแร่ข้ามพรมแดนในเมียนมาร์และลาวที่กำลังมีปัญหาขัดแย้ง การตอบสนองของไทยยังถูกจำกัดด้วยความเชี่ยวชาญ ข้อมูล และงบประมาณที่จำกัด นางอวีระ ปักกามาร์ท จากกรมควบคุมมลพิษของไทยกล่าว
แทนที่จะเป็นเช่นนั้น มหาวิทยาลัยของรัฐ รัฐบาลท้องถิ่น และองค์กรระดับภูมิภาค เช่น คณะกรรมการแม่น้ำโขง จึงมุ่งเน้นไปที่การตรวจสอบระดับโลหะหนักและการให้ความรู้แก่ชุมชนเกี่ยวกับความเสี่ยงเป็นหลัก
นางวรากร มณีชุเกต นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยนเรศวร ประเทศไทย กล่าวว่า ตัวอย่างน้ำ ปลา และตะกอนจากลำน้ำสาขาของแม่น้ำโขงที่เก็บมาเมื่อเร็วๆ นี้ มีปริมาณโลหะหนักอันตรายสูง เช่น สารหนู ปรอท ตะกั่ว และแคดเมียม ซึ่งมาจากการทำเหมืองแร่หายาก
.webp)
นักวิจัย วรากร มณีชูเกตุ ชำแหละปลาที่ห้องปฏิบัติการมหาวิทยาลัยนเรศวร จังหวัดพิษณุโลก ประเทศไทย เมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2569 (AP Photo/Anton L. Delgado)
ในห้องปฏิบัติการ เธอใช้มีดผ่าตัดชี้ให้เห็นสัญญาณบ่งชี้ของการปนเปื้อน เช่น การเจริญเติบโตคล้ายเนื้องอก เกล็ดเปลี่ยนสี และสีตาที่ผิดปกติ ก่อนที่จะผ่าปลาดุกที่จับได้จากแม่น้ำกก
การสะสมของโลหะหนักเป็นอันตรายอย่างร้ายแรง สารหนูอาจทำให้เกิดภาวะอวัยวะล้มเหลว ปรอททำลายระบบประสาท ตะกั่วทำให้การรับรู้บกพร่อง และแคดเมียมทำลายไต
เพื่อสร้างความตระหนักถึงความเสี่ยงด้านสุขภาพ ธนาพล เพ็ญรัตน์ จากมหาวิทยาลัยนเรศวร ได้ช่วยพัฒนาแอปพลิเคชันความปลอดภัยของปลาบนสมาร์ทโฟน และฝึกอบรมชาวประมงในเชียงแสนให้ใช้แอปดังกล่าวในการระบุและอัปโหลดภาพปลาที่น่าสงสัย เขากล่าวว่า การสร้างฐานข้อมูลวิทยาศาสตร์ภาคประชาชนสำหรับภาคเหนือของประเทศไทยจะช่วยให้สามารถประเมินขนาดและการแพร่กระจายของการปนเปื้อนได้
“ตัวอย่างทุกตัวอย่างมีความสำคัญมาก” เขากล่าว
ความต้องการแร่หายากเพิ่มสูงขึ้น
ความแพร่หลายของธาตุแร่หายากหมายความว่าความต้องการยังคงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
แร่หายากมีความสำคัญต่อเทคโนโลยีสมัยใหม่ ตั้งแต่สมาร์ทโฟนและรถยนต์ไฟฟ้าไปจนถึงขีปนาวุธและเครื่องบินเจ็ต แม้จะมีชื่อว่าแร่หายาก แต่จริงๆ แล้วมันเป็นแร่ที่พบได้ทั่วไป ปัญหาคือกระบวนการทำเหมืองที่มีต้นทุนสูงและกระบวนการกลั่นที่ซับซ้อน ซึ่งกระจุกตัวอยู่ในประเทศจีน ทำให้แร่เหล่านี้หายาก
ศูนย์สติมสันในสหรัฐอเมริกาได้ใช้การวิเคราะห์ภาพถ่ายดาวเทียมเพื่อระบุแหล่งทำเหมืองแร่หายากและเหมืองแร่อื่นๆ ที่ต้องสงสัยเกือบ 800 แห่งที่ไม่ได้ควบคุมตามลำน้ำสาขาของแม่น้ำโขงในลาว เมียนมาร์ และกัมพูชา
หลายแห่งในเมียนมาร์อยู่ในพื้นที่ที่มีการสู้รบอย่างต่อเนื่อง รีแกน ควาน จากศูนย์สติมสัน ซึ่งติดตามการขยายตัวของการทำเหมืองไปยัง 26 แห่งตามแม่น้ำในลาว กล่าวว่า สงครามได้ผลักดันให้เกิด “การกระจายตัวทางภูมิศาสตร์ของเหมืองแร่”
แร่หายากถูกขุดโดยการขุดหินหรือใช้สารเคมีชะล้างผ่านดินเพื่อสกัดแร่ธาตุ ซึ่งก่อให้เกิดของเสียที่เป็นพิษ ควานกล่าวว่า ร่องรอยทางกายภาพของกระบวนการนี้สามารถมองเห็นได้จากข้อมูลดาวเทียม
เมียนมาร์เป็นผู้จัดหาแร่หายากชนิดหนักรายใหญ่ที่สุดของจีน โดยส่งออกวัสดุดังกล่าวไปยังจีนมูลค่ากว่า 4.2 พันล้านดอลลาร์สหรัฐระหว่างปี 2017 ถึง 2024 ส่วนใหญ่เกิดขึ้นหลังจากการเข้ายึดอำนาจทางทหารในปี 2021
ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แห่งสหรัฐอเมริกา ได้กำหนดให้การรักษาความมั่นคงด้านแร่ธาตุสำคัญและแร่หายากของอเมริกาเป็นเป้าหมายสำคัญในนโยบายต่างประเทศ ตามข้อมูลของรัฐบาลสหรัฐฯ ระบุว่า เชื้อเพลิงดังกล่าวถูกใช้ในเครื่องบินรบอย่าง F-35 เรือดำน้ำ ขีปนาวุธโทมาฮอว์ก ระบบเรดาร์ และระเบิดอัจฉริยะ ความต้องการเชื้อเพลิงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากสหรัฐฯ กำลังเติมเต็มและขยายคลังอาวุธที่ลดลงจากสงครามในอิหร่านและยูเครน
นี่เป็นข่าวร้ายสำหรับแม่น้ำที่หล่อเลี้ยงแผ่นดินใหญ่ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ไบรอัน ไอย์เลอร์ จากศูนย์ Stimson Center กล่าวว่า ความขัดแย้งต่าง ๆ ในศตวรรษที่ผ่านมา—ซึ่งรวมถึงสงครามเวียดนามและการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์โดยเขมรแดง—ถือเป็นเหตุการณ์ที่สร้างความหายนะรุนแรงที่สุดแก่ภูมิภาคแม่โขง ทว่าน้ำเสียปนเปื้อนสารพิษนั้นกลับตามมาเป็นอันดับสองอย่างสูสี โดยเขาได้เปรียบเปรยภัยคุกคามนี้ว่าเป็นเสมือน “ระเบิดปรมาณู” สำหรับลุ่มแม่น้ำแห่งนี้
ภัยคุกคามดังกล่าวสร้างความเสียหายที่รุนแรงยิ่งกว่าภัยคุกคามอื่น ๆ อาทิ เขื่อนขนาดใหญ่ และ “มันก็ยังไม่มีทีท่าว่าจะหยุดลงเลย”
ที่มา AP
Rare earth mining is poisoning Mekong River tributaries, threatening ‘the world’s kitchen’
https://apnews.com/article/rare-toxin-asia-food-energy-rivers-997fe49779594e002211352a019c1381
April 29, 2026
ยานาเป็นหนึ่งใน 70 ล้านคนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่ที่พึ่งพาแม่น้ำโขงซึ่งมีความยาวเกือบ 5,000 กิโลเมตร (3,100 ไมล์) ความต้องการแร่ธาตุหายากที่เพิ่มขึ้นกำลังผลักดันให้เกิดการทำเหมืองอย่างไม่ควบคุม โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่เมียนมาร์ที่กำลังอยู่ในภาวะสงครามทางตะวันตก และกำลังแพร่กระจายไปยังลาวทางตะวันออก
แม่น้ำโขงเผชิญกับแรงกดดันที่เพิ่มขึ้นมานานแล้ว ตั้งแต่มลพิษจากพลาสติกไปจนถึงเขื่อนไฟฟ้าพลังน้ำที่กั้นแม่น้ำต้นน้ำ และการทำเหมืองทรายที่กัดเซาะตลิ่ง แต่ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่าสารพิษที่ไหลบ่าจากเหมืองอาจเป็นภัยคุกคามต่อการดำรงอยู่ของแม่น้ำ
การสัมผัสกับโลหะหนัก เช่น สารหนู ปรอท ตะกั่ว และแคดเมียม เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคมะเร็ง ภาวะอวัยวะล้มเหลว และความเสียหายต่อพัฒนาการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับเด็กและสตรีมีครรภ์
ประเทศไทยกำลังแบกรับผลกระทบอย่างหนักจากความเฟื่องฟูของการทำเหมืองแร่ เนื่องจากสารพิษเหล่านั้นเป็นภัยคุกคามต่อการส่งออกอาหารไปทั่วโลก ตั้งแต่ข้าวสารในซูเปอร์มาร์เก็ตของสหรัฐฯ ไปจนถึงถั่วแระญี่ปุ่นที่เสิร์ฟในญี่ปุ่น และกระเทียมที่ใช้ในครัวของมาเลเซีย การตอบสนองยังคงอยู่ในระดับท้องถิ่นและจำกัด ในขณะที่การลักลอบนำเข้าและสงครามกลางเมืองในเมียนมาร์ทำให้การแก้ไขปัญหาในระดับภูมิภาคซับซ้อนยิ่งขึ้น ซึ่งก่อให้เกิดความกังวลสำหรับประเทศปลายน้ำอย่างกัมพูชาและเวียดนาม
สุบสกุล คิดนุกอร์น จากมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย ทางภาคเหนือของประเทศไทย กล่าวว่าเกษตรกรรมเป็นกระดูกสันหลังของเศรษฐกิจในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และเตือนว่าเหมืองแร่หายากกำลังทำลาย “ครัวของโลก”
สารพิษปนเปื้อนไหลบ่าเข้าสู่ประเทศไทย
.webp)
กษตรกร ลา บุญเรือง หยุดพักจากการเก็บเกี่ยวเครือกล้วย ณ ฟาร์มแห่งหนึ่งในตำบลท่าตอน ประเทศไทย เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2026 (ภาพโดย AP/Anton L. Delgado)
ขณะที่กำลังตัดหวีกล้วยในฟาร์มบนเนินเขาหมู่บ้านท่าต้น ประเทศไทย นายลาห์ บุญเรือง วัย 63 ปี ใช้ปลายนิ้วนับพืชผลที่ปนเปื้อนสารพิษที่เขาเก็บเกี่ยวได้ ทั้งข้าว กระเทียม ข้าวโพด หัวหอม มะม่วง และกล้วย
เขาใช้น้ำจากแม่น้ำกก ซึ่งเป็นสาขาของแม่น้ำโขงที่ไหลเข้าสู่ประเทศไทยจากเมียนมาร์ และเต็มไปด้วยสารพิษ ในการชลประทานไร่นาของเขา
“ทุกคนกลัวสารพิษ” เขากล่าว “ถ้าเราส่งออกไม่ได้ ชาวนาจะเป็นคนแรกที่ตาย”
ประเทศไทยเป็นหนึ่งในผู้ส่งออกข้าวรายใหญ่ของโลก ร่วมกับอินเดียและเวียดนาม โดยส่งออกข้าวและผลไม้มากกว่า 1 หมื่นล้านดอลลาร์ในปี 2024 ตามตัวเลขทางการค้าที่จัดอันดับให้สหรัฐอเมริกาเป็นผู้นำเข้าข้าวรายใหญ่ที่สุด
.webp)
คนงานเก็บเกี่ยวผลผลิตกระเทียมจากฟาร์มริมฝั่งแม่น้ำกก ในพื้นที่ท่าตอน ประเทศไทย เมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ (ภาพโดย AP/Anton L. Delgado)
“ความกังวลของเราคือสารพิษจะสะสมอยู่ในข้าวที่เราส่งออก ซึ่งจะทำให้ธุรกิจการทำนาซึ่งเป็นวัฒนธรรมของเราล่มสลาย” นิวัฒน์ รอยแก้ว ผู้ก่อตั้งสถาบันสิ่งแวดล้อมโรงเรียนแม่น้ำโขงในเชียงของ ภาคเหนือของประเทศไทย กล่าว
นักวิทยาศาสตร์ไทยพบมลพิษโลหะหนักในระดับสูงในแม่น้ำสาขาอื่นๆ ของแม่น้ำโขง เช่น แม่น้ำสายและแม่น้ำอุก
แม่น้ำโขงมีต้นกำเนิดในประเทศจีนและไหลผ่าน 5 ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ก่อนจะไหลลงสู่ทะเล ผู้คนหลายล้านคนพึ่งพาปลาจากลุ่มแม่น้ำโขงเพื่อเป็นแหล่งโปรตีน
คำเตือนต่อชนกลุ่มน้อยในภูเขาทางภาคเหนือของประเทศไทยให้หลีกเลี่ยงการใช้น้ำจากแม่น้ำนั้นสร้างความเจ็บปวดให้กับชาวลาหู ซึ่งมีชื่อเสียงในฐานะชาวประมง เซลา ลิโป วัย 56 ปี ผู้อาวุโสชาวลาหู กล่าว
“วิถีชีวิตของชาวลาหูผูกพันกับแม่น้ำเสมอ” เขากล่าว “แม่น้ำที่ปนเปื้อนได้ตัดขาดเส้นชีวิตของเรา”
.webp)
เซลา ลิโป ผู้อาวุโสชาวลาหู่ หยุดพักหลังจากจัดเรียงฟืนใกล้บ้านของเขาในท่าตอน ประเทศไทย เมื่อวันศุกร์ที่ 20 กุมภาพันธ์ 2026 (ภาพโดย AP/Anton L. Delgado)
แนวทางแก้ไขเป็นแบบท้องถิ่นและมีข้อจำกัด
รัฐบาลไทยกล่าวว่ามีอำนาจต่อรองน้อยมากต่อการทำเหมืองแร่ข้ามพรมแดนในเมียนมาร์และลาวที่กำลังมีปัญหาขัดแย้ง การตอบสนองของไทยยังถูกจำกัดด้วยความเชี่ยวชาญ ข้อมูล และงบประมาณที่จำกัด นางอวีระ ปักกามาร์ท จากกรมควบคุมมลพิษของไทยกล่าว
แทนที่จะเป็นเช่นนั้น มหาวิทยาลัยของรัฐ รัฐบาลท้องถิ่น และองค์กรระดับภูมิภาค เช่น คณะกรรมการแม่น้ำโขง จึงมุ่งเน้นไปที่การตรวจสอบระดับโลหะหนักและการให้ความรู้แก่ชุมชนเกี่ยวกับความเสี่ยงเป็นหลัก
นางวรากร มณีชุเกต นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยนเรศวร ประเทศไทย กล่าวว่า ตัวอย่างน้ำ ปลา และตะกอนจากลำน้ำสาขาของแม่น้ำโขงที่เก็บมาเมื่อเร็วๆ นี้ มีปริมาณโลหะหนักอันตรายสูง เช่น สารหนู ปรอท ตะกั่ว และแคดเมียม ซึ่งมาจากการทำเหมืองแร่หายาก
.webp)
นักวิจัย วรากร มณีชูเกตุ ชำแหละปลาที่ห้องปฏิบัติการมหาวิทยาลัยนเรศวร จังหวัดพิษณุโลก ประเทศไทย เมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2569 (AP Photo/Anton L. Delgado)
ในห้องปฏิบัติการ เธอใช้มีดผ่าตัดชี้ให้เห็นสัญญาณบ่งชี้ของการปนเปื้อน เช่น การเจริญเติบโตคล้ายเนื้องอก เกล็ดเปลี่ยนสี และสีตาที่ผิดปกติ ก่อนที่จะผ่าปลาดุกที่จับได้จากแม่น้ำกก
การสะสมของโลหะหนักเป็นอันตรายอย่างร้ายแรง สารหนูอาจทำให้เกิดภาวะอวัยวะล้มเหลว ปรอททำลายระบบประสาท ตะกั่วทำให้การรับรู้บกพร่อง และแคดเมียมทำลายไต
เพื่อสร้างความตระหนักถึงความเสี่ยงด้านสุขภาพ ธนาพล เพ็ญรัตน์ จากมหาวิทยาลัยนเรศวร ได้ช่วยพัฒนาแอปพลิเคชันความปลอดภัยของปลาบนสมาร์ทโฟน และฝึกอบรมชาวประมงในเชียงแสนให้ใช้แอปดังกล่าวในการระบุและอัปโหลดภาพปลาที่น่าสงสัย เขากล่าวว่า การสร้างฐานข้อมูลวิทยาศาสตร์ภาคประชาชนสำหรับภาคเหนือของประเทศไทยจะช่วยให้สามารถประเมินขนาดและการแพร่กระจายของการปนเปื้อนได้
“ตัวอย่างทุกตัวอย่างมีความสำคัญมาก” เขากล่าว
ความต้องการแร่หายากเพิ่มสูงขึ้น
ความแพร่หลายของธาตุแร่หายากหมายความว่าความต้องการยังคงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
แร่หายากมีความสำคัญต่อเทคโนโลยีสมัยใหม่ ตั้งแต่สมาร์ทโฟนและรถยนต์ไฟฟ้าไปจนถึงขีปนาวุธและเครื่องบินเจ็ต แม้จะมีชื่อว่าแร่หายาก แต่จริงๆ แล้วมันเป็นแร่ที่พบได้ทั่วไป ปัญหาคือกระบวนการทำเหมืองที่มีต้นทุนสูงและกระบวนการกลั่นที่ซับซ้อน ซึ่งกระจุกตัวอยู่ในประเทศจีน ทำให้แร่เหล่านี้หายาก
ศูนย์สติมสันในสหรัฐอเมริกาได้ใช้การวิเคราะห์ภาพถ่ายดาวเทียมเพื่อระบุแหล่งทำเหมืองแร่หายากและเหมืองแร่อื่นๆ ที่ต้องสงสัยเกือบ 800 แห่งที่ไม่ได้ควบคุมตามลำน้ำสาขาของแม่น้ำโขงในลาว เมียนมาร์ และกัมพูชา
หลายแห่งในเมียนมาร์อยู่ในพื้นที่ที่มีการสู้รบอย่างต่อเนื่อง รีแกน ควาน จากศูนย์สติมสัน ซึ่งติดตามการขยายตัวของการทำเหมืองไปยัง 26 แห่งตามแม่น้ำในลาว กล่าวว่า สงครามได้ผลักดันให้เกิด “การกระจายตัวทางภูมิศาสตร์ของเหมืองแร่”
แร่หายากถูกขุดโดยการขุดหินหรือใช้สารเคมีชะล้างผ่านดินเพื่อสกัดแร่ธาตุ ซึ่งก่อให้เกิดของเสียที่เป็นพิษ ควานกล่าวว่า ร่องรอยทางกายภาพของกระบวนการนี้สามารถมองเห็นได้จากข้อมูลดาวเทียม
เมียนมาร์เป็นผู้จัดหาแร่หายากชนิดหนักรายใหญ่ที่สุดของจีน โดยส่งออกวัสดุดังกล่าวไปยังจีนมูลค่ากว่า 4.2 พันล้านดอลลาร์สหรัฐระหว่างปี 2017 ถึง 2024 ส่วนใหญ่เกิดขึ้นหลังจากการเข้ายึดอำนาจทางทหารในปี 2021
ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แห่งสหรัฐอเมริกา ได้กำหนดให้การรักษาความมั่นคงด้านแร่ธาตุสำคัญและแร่หายากของอเมริกาเป็นเป้าหมายสำคัญในนโยบายต่างประเทศ ตามข้อมูลของรัฐบาลสหรัฐฯ ระบุว่า เชื้อเพลิงดังกล่าวถูกใช้ในเครื่องบินรบอย่าง F-35 เรือดำน้ำ ขีปนาวุธโทมาฮอว์ก ระบบเรดาร์ และระเบิดอัจฉริยะ ความต้องการเชื้อเพลิงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากสหรัฐฯ กำลังเติมเต็มและขยายคลังอาวุธที่ลดลงจากสงครามในอิหร่านและยูเครน
นี่เป็นข่าวร้ายสำหรับแม่น้ำที่หล่อเลี้ยงแผ่นดินใหญ่ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ไบรอัน ไอย์เลอร์ จากศูนย์ Stimson Center กล่าวว่า ความขัดแย้งต่าง ๆ ในศตวรรษที่ผ่านมา—ซึ่งรวมถึงสงครามเวียดนามและการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์โดยเขมรแดง—ถือเป็นเหตุการณ์ที่สร้างความหายนะรุนแรงที่สุดแก่ภูมิภาคแม่โขง ทว่าน้ำเสียปนเปื้อนสารพิษนั้นกลับตามมาเป็นอันดับสองอย่างสูสี โดยเขาได้เปรียบเปรยภัยคุกคามนี้ว่าเป็นเสมือน “ระเบิดปรมาณู” สำหรับลุ่มแม่น้ำแห่งนี้
ภัยคุกคามดังกล่าวสร้างความเสียหายที่รุนแรงยิ่งกว่าภัยคุกคามอื่น ๆ อาทิ เขื่อนขนาดใหญ่ และ “มันก็ยังไม่มีทีท่าว่าจะหยุดลงเลย”
ที่มา AP
Rare earth mining is poisoning Mekong River tributaries, threatening ‘the world’s kitchen’
https://apnews.com/article/rare-toxin-asia-food-energy-rivers-997fe49779594e002211352a019c1381
April 29, 2026