iLaw
January 15
·
รู้หรือไม่? #รัฐธรรมนูญ2560 มีวิธีเขียนเรื่อง #สิ่งแวดล้อม ที่แปลกหน่อย และตัดสิทธิของประชาชนที่จะอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ไม่เป็นอันตรายออกไปจากรัฐธรรมนูญ ...
เดือนแรกของปี 2569 เท่านั้น ฝุ่นควันเริ่มเข้าปกคลุมหลายพื้นที่ของประเทศไทย ขณะที่ร่างพ.ร.บ.อากาศสะอาดฯ ที่มุ่งหมายจะมาแก้ไขปัญหานี้ก็ไม่สามารถผ่านการพิจารณาของสภาออกมาได้สำเร็จ แม้จะผ่านสภาผู้แทนราษฎรมาได้จากความพยายามเข็นกันอย่างหนักในโค้งสุดท้าย แต่ก็ไปติดอยู่ที่สมาชิกวุฒิสภาที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้ง ที่อยากจะขอแก้ไขหลายต่อหลายประเด็น
รัฐธรรมนูญ 2560 ที่ใช้อยู่นี้ เมื่อเปรียบเทียบกับฉบับปี 2540 และ 2560 ก็พบว่า เนื้อหาส่วนหนึ่งที่หายไปเฉยๆ คือ ส่วนที่เขียนว่า สิทธิของบุคคลที่จะมีส่วนร่วม “ในการคุ้มครอง ส่งเสริม และรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม เพื่อให้ดำรงชีพอยู่อย่างปกติ และต่อเนื่องในสิ่งแวดล้อมที่จะไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อสุขภาพอนามัย สวัสดิภาพ หรือคุณภาพชีวิตของคน”
รัฐธรรมนูญปี 2540 มาตรา 59 และ รัฐธรรมนูญปี 2550 มาตรา 57 เขียนไว้คล้ายกันว่า บุคคลมีสิทธิแสดงความคิดเห็น และได้รับข้อมูล คำชี้แจง เหตุผล จากหน่วยงานรัฐ ก่อนการอนุญาตดำเนินโครงการที่อาจมีผลกระทบต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อม สุขภาพอนามัย คุณภาพชีวิตของตนหรือชุมชนท้องถิ่น แต่พบว่า รัฐธรรมนูญ 2560 ไม่ขียนถึงสิทธิแสดงความคิดเห็นของบุคคลต่อการดำเนินโครงการต่างๆ ของรัฐ แต่ใส่สิทธิของประชาชนที่จะ "เข้าชื่อ" กันเพื่อเสนอแนะ เห็นได้ว่า รัฐธรรมนูญ 2560 เปลี่ยนจากการคุ้มครองการแสดงความเห็นของปัจเจกบุคคล มาคุ้มครองการเสนอเรื่องร้องทุกข์ต่อหน่วยงานรัฐซึ่งจะต้องทำในฐานะการรวมตัวกันเป็นกลุ่ม
นอกจากนี้ ตามรัฐธรรมนูญ 2550 ก่อนการดำเนินโครงการใดๆ ที่อาจส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมรัฐจะต้องผ่านการให้ความเห็นขององค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ซึ่งเป็นกลไกที่สร้างขึ้นใหม่ตามข้อเรียกร้องของภาคประชาสังคมที่จะทัดทานอำนาจของกลุ่มทุน แต่รัฐธรรมนูญ 2560 ตัดขั้นตอนที่ต้องอาศัยความเห็นชอบโดยองค์การอิสระออกไป
ตัวอย่างในประเด็นสิ่งแวดล้อมและฝุ่นควัน พอเห็นได้ว่า โครงสร้างทางกฎหมายภายใต้รัฐธรรมนูญ 2560 ไม่ได้มุ่งเน้นคุ้มครองประชาชนให้อยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ดี หรือสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนเพื่อสร้างสิ่งแวดล้อมที่ดีขึ้น
ดูบทความเรื่องนี้ ของมูลนิธินิติธรรมสิ่งแวดล้อมได้ทาง https://enlawfoundation.org/where-is-right-to-environment/
ดูข้อเสนอเรื่องนี้ของ Green Peace ได้ทาง https://www.greenpeace.org/.../vote-for-climate-2026.../
ดูเรื่องสิทธิในคุณภาพชีวิตภายใต้รัฐธรรมนูญนี้ทั้งหมดได้ทาง https://www.ilaw.or.th/articles/56166
และ 8 กุมภาพันธ์ 2569 เข้าคูหาไป "กาเห็นชอบ" กับการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ เพื่อเปิดประตูให้การออกแบบคุณภาพชีวิตที่ดี สิ่งแวดล้อมที่ดี เป็นไปได้ในรัฐธรรมนูญฉบับต่อไป
https://www.facebook.com/photo/?fbid=1303824118457871&set=a.625664036273886
